Орталық Азия елдері экономикаларының жаһандық бәсекеге қабілеттілігін салыстырмалы талдау

Бұл зерттеу Орталық Азиядағы экономикалық бәсекеге қабілеттіліктің детерминанттарын жан-жақты талдауға арналған, онда аймақтық ынтымақтастықтың рөлі мен ықтимал интеграциялық бірлестік құру мәселелеріне баса назар аударылады. Өңірде тұрақты бәсекелік артықшылықтарды қалыптастыру әдістемесін әзірлеу мен жетілдіру теориялық тұрғыдан да, қолданбалы тұрғыдан да маңызды ғылыми бағыт ретінде қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – Орталық Азия мемлекеттері арасындағы кооперациялық байланыстарды нығайтудың жасырын резервтерін айқындау және олардың терең экономикалық интеграцияға ұмтылыс мүмкіндіктерін бағалау. Өңірлік экономикалық өзара іс-қимылдың балама сценарийлерін әзірлеу арқылы зерттеу Қазақстан ғана емес, көрші елдер үшін де бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдарын анықтайды. Арнайы көңіл қазіргі жаһандық сын-қатерлер жағдайында Қазақстанның тұрақты бәсекелік артықшылықтарын айқындауға бөлінеді, бұл ретте әлемдік экономиканың өзгермелі үрдістерінің аймақтық ынтымақтастыққа және халықаралық еңбек бөлінісіне ықпалына баса назар аударылады. Зерттеудің күтілетін үлесі – сауда-экономикалық байланыстарды нығайтудың, көлік-логистикалық желілерді кеңейтудің және әртараптандырудың, сондай-ақ жаһандық белгісіздік жағдайында ұлттық экономикалық мүдделерді қорғаудың берік теориялық негізін қалыптастыру. Мұндай нәтижелер өңірлік экономикалық жүйелердің ынтымақтастығы мен интеграциясын тереңдету арқылы аймақтың тұрақтылығын арттыруға мүмкіндік береді. Ғылыми тұрғыдан алғанда, зерттеу жинақталған білімді жүйелеу, теория мен практиканың кемшіліктерін айқындау және тұрақты бәсекелік артықшылықтарды қалыптастырудың әдіснамалық негізін ұсыну арқылы ғылыми қорды байытады. Қолданбалы тұрғыдан алғанда, ол өңірлік ынтымақтастықты дамытуға, ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз етуге және Орталық Азия экономикаларының стратегиялық дамуын қолдауға бағытталған нақты ұсынымдар әзірлейді.

1. Евразийский Банк Развития. Экономика Центральной Азии: новый взгляд. 2022. URL: https://eabr.org/analytics/special-reports/ekonomika-tsentralnoy-azii-novyy-vzglyad/ (дата обращения: 10.06.2025)

2. Multidimensional Economic Complexity Rankings. URL: https://oec.world/ (accessed: 15.04.2025)

3. Толеген Ж. Аналитика: о сложности экономики Казахстана. 2020. URL: https://toppress.kz/article/o-slozhnosti-ekonomiki-kazahstana-rasskazala-zhanbota-tolegen (дата обращения: 10.06.2025)

4. KNOEMA. Export Concentration Index: A Measure of Economic Vulnerability. URL: https://knoema.com/infographics/lujqesc/export-concentration-index-a-measure-of-economic-vulnerability (accessed: 15.04.2025)

5. Countries and Economies. Kazakhstan. URL: https://data.worldbank.org/country/kazakhstan?view=chart (accessed: 15.04.2025)

6. Интернет-портал СНГ. Казахстан в поисках своего места в мировой экономике. 2024. URL: https://e-cis.info/news/566/103059/ (дата обращения: 15.04.2025)

7. OEC. Country Rankings. URL: https://oec.world/en/rankings/eci/hs6/hs96 (accessed: 15.05.2025)

8. OEC. Kazakhstan. URL: https://oec.world/en/profile/country/kaz (accessed: 15.04.2025)

9. Arenas G.C., Izvorski I. Kazakhstan – Trade Competitiveness and Diversification in the Global Value Chains Era (English). Washington, D.C.: World Bank Group. 2020. URL: http://documents.worldbank.org/curated/en/274611580795362180/Kazakhstan-Trade-Competitiveness-and-Diversification-in-the-GlobalValue-Chains-Era (accessed: 15.04.2025)

10. World Bank Group. Максимальное использование преимуществ в сфере торговли для развития Казахстана. 2017. URL: https://www.vsemirnyjbank.org/ru/country/kazakhstan/publication/leveraging-tradefor-kazakhstans-development (дата обращения: 15.04.2025)

11. Закон Республики Казахстан от 27 декабря 2021 года № 86-VIІ «О промышленной политике». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37083800 (дата обращения: 15.04.2025)

12. Амалбаев А. Как растет несырьевой экспорт в Казахстане. Курсив. 2023. URL: https://kz.kursiv.media/2023-06-29/print992-slbk-export/ (дата обращения: 15.04.2025)

13. Countries and Economies. Kyrgyz Republic. URL: https://data.worldbank.org/country (accessed: 15.04.2025)

14. OEC. Kyrgyzstan. URL: https://oec.world/en/profile/country/kgz (accessed: 15.04.2025)

15. World Bank. Kyrgyz Republic Export Product Share in percentage for Stages of Processing products World between 2016 and 2020. URL: https://wits.worldbank.org/CountryProfile/en/Country/KGZ/StartYear/2016/EndYear/2020/TradeFlow/Export/Indicator/XPRT-PRDCT-SHR/Partner/WLD/Product/stagesof-processing (accessed: 15.04.2025)

16. World Bank Group. Kyrgyz Republic country economic memorandum. 2020, no. 10, pp. 66–70.

17. Countries and Economies. Kyrgyz Republic. URL: https://data.worldbank.org/country/kyrgyzrepublic?view=chart (accessed: 15.04.2025)

18. OEC. Tajikistan. URL: https://oec.world/en/profile/country/tjk (accessed: 15.04.2025)

19. Countries and Economies. Turkmenistan. URL: https://data.worldbank.org/country/turkmenistan?view=chart (accessed: 15.04.2025)

20. OEC. Turkmenistan. URL: https://oec.world/en/profile/country/tkm (accessed: 15.04.2025)

21. UNCTAD. Challenges, Policy, Options and the Way Forward. Economic Diversification in Selected Asian Landlocked Developing Countries (Bhutan, Kazakhstan, Mongolia and Turkmenistan). 2020. URL: https://unctad.org/system/files/official-document/aldc2020d1_en.pdf (accessed: 15.06.2025)

22. Countries and Economies. Uzbekistan. URL: https://data.worldbank.org/country/uzbekistan?view=chart (accessed: 15.04.2025)

23. OEC. Uzbekistan. URL: https://oec.world/en/profile/country/uzb (accessed: 18.06.2025)