ЕАЭО елдері аясындағы адами даму индексі: қазіргі жағдайды талдау және әлеуеті

Елімізде цифрландыруды қарқынды енгізу жөніндегі күш-жігер адами капиталға маңызды назар аударыла отырып жаңа заманауи қоғамның құрылуына алып келеді. Цифрлық дағдылар есебінен бизнестің тиімділігі мен жылдамдығы артады, экономикалық және әлеуметтік ортада халыққа қолайлы жағдайлар жасалады, ал азаматтардың өз мемлекеттерімен диалогы ашық болады. Ел Үкіметі цифрлық экономиканың негізгі элементтерінің бірі жоғары тиімді және инновациялық экономикалық өсудің факторы ретінде адами капиталды дамыту болып табылатынына назар аударады. Осылайша, цифрлық сауаттылық негізгі дағдылардың міндетті бөлігіне айналады. Бұл тақырыптың өзектілігі технологиялық серпілістің дамуы жағдайында даусыз, өйткені әлем индустрияның 4.0 жаңа кезеңіне көшуде. Қазақстан Республикасының ЕАЭО-ның бірқатар елдеріндегі цифрлық әлеуеті зерттеу және талдау нысанасы бола алады. Осыған байланысты мақалада ЕАЭО елдері шеңберінде цифрлық экономиканы дамытудың басты көрсеткіштерінің бірі ретінде адам дамуының даму индексінің негізгі индикаторлары қарастырылады. ЕАЭО мемлекеттері мүшелерінің рейтингінде Қазақстан Республикасында адами әлеуеттің даму деңгейіне жүргізілген талдау және АДИ динамикасын талдау болжамдар алуға және елдің цифрлық әлеуетін айқындауға мүмкіндік береді. Осы мақаланың мақсаты елдегі АДИ даму динамикасына әсер ететін факторларды анықтау және мемлекет ішінде де, ЕАЭО бөлінісінде де болжам жасау болып табылады. Мақсатқа жету үшін экономикалық-статистикалық және факторлық детерминистік талдау қолданылды, сонымен қатар зерттеу нәтижелері салыстырмалы талдауда көрсетілген. Зерттелетін индикаторлардың ақпарат көзі Қазақстан Республикасы Стратегиялық Жоспарлау және реформалар Агентігі Ұлттық статистика Бюросының статистикалық деректері, ЕЭК есептері, сондай-ақ БҰҰ-ның 2018–2024 жылдар кезеңіндегі даму бағдарламасының материалдары.

1. Постановление Правительства Республики Казахстан № 269 от 28.03.2023 г. «Об утверждении Концепции цифровой трансформации, развития ИКТ-отрасли и кибербезопасности на 2023–2029 годы». URL: https://adilet.zan.kz/ (дата обращения: 06.01.2024)

2. Борисова С. Инвестиции в человека: на чем держится конкурентоспособность Казахстана? URL: https://qmonitor.kz (дата обращения: 23.02.2023)

3. Нагимова А.М. Качество жизни населения региона: проблемы измерения и интерпретации // Регионология. – 2010. – № 3. – С. 183–189.

4. Горбунова О.Н., Гегамян М.А. ИЧР: методология расчета, показатели и индикаторы // Социальноэкономические явления и процессы. – 2013. – № 3(049). – С. 49.

5. Индекс человеческого развития. Википедия. URL: https://ru.wikipedia.org/wiki/

6. Селезнева П.С., Кашин Е.А. Мировые подходы к оценке человеческого потенциала // Вызовы COVID-19 и ответы на них: российский и зарубежный опыт. – М.: Финансовый университет при Правительстве РФ, приказ № 2257 от 30.11.2020. – С. 36.

7. Sydney C.H., Godwin O. Dynamic linkage between economic growth and human development: time series evidence from Nigeria // Journal of International Development. 2019. P. 22–38.

8. Lind A. Power, Gender, and Development: Popular Women’s Organizations and the Politics of Needs in Ecuador. Boulder: Westview Press, 1992.

9. Gormely P.J. The Human Development Index in 1994: impact of income on country rank // Journal of Economic and Social Measurement. 1995. Vol. 21. P. 253–267.

10. Янгирова Е.И., Искаков М.Р. Оценка человеческого развития в Российской Федерации // Уровень жизни населения регионов России. 2022. Т. 18. № 2. С. 248–258.

11. Кибаева А.Б., Гизе Р. Анализ методов оценки человеческого капитала в цифровой экономике Казахстана // Вестник университета «Туран». – 2022. – № 2(94). – С. 265.

12. Соколова Т. Человеческий потенциал стран ЕАЭС: вызовы и угрозы в условиях переформатирования постсоветского пространства // Общество и экономика. – 2022. – № 12. – С. 9.

13. Достижение целей устойчивого развития в регионе Евразийского экономического союза 2017– 2021 гг. – Москва: Статистический сборник. – 2022. – С. 55.

14. Индекс человеческого развития (ИЧР). URL: https://nonews.co/directory/lists/countries/indexhuman) (дата обращения: 05.03.2023)

15. Уровень жизни населения. Евразийская экономическая комиссия. URL: https://eec.eaeunion.org/upload/files/dep_stat/econstat/Booklets/Booklet_Living_standards_EAEU_2024.pdf

16. 2024 Multidimensional Poverty Index Report. Программа развития ООН. URL: https://hdr.undp.org/ (дата обращения: 02.03.2024)

17. Межгосударственный статистический комитет СНГ. URL: https://new.cisstat.org/armenia (дата обращения: 04.03.2024)

18. Список стран по ожидаемой продолжительности жизни. URL: https://ru.wikipedia.org/ (дата обращения: 05.03.2024)

19. Нурумова Г. В рейтинге стран мира по уровню расходов на медицину Казахстан занимает 174 место из 189. URL: https://pharmnewskz (дата обращения: 11.05.2023)

20. Городнова Н.В., Самарская Н.А. Повышение качества жизни населения в современных экономических условиях России // Дискуссия. – 2019. – Вып. 94. – С. 56.

21. Рейтинг стран мира по индексу человеческого развития // Human Development Report 2025. URL: http://hdr.undp.org/ (дата обращения: 16.05.2025)