Қазақстандағы сақтандыру жүйесін дамыту: макроэкономикалық көрсеткіштердің әсеріне корреляциялық-регрессиялық талдау

Қазақстан Республикасының сақтандыру нарығының дамуына ықпал ететін негізгі макроэкономикалық факторларды айқындау және олардың әсерін эконометрикалық тұрғыда негіздеу – зерттеудің мақсаты болып табылады. Тақырыптың өзектілігі елдің қаржы жүйесін нығайту және экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етуде сақтандыру институттарының рөлін арттыру қажеттілігімен айқындалады. Зерттеу нысаны – 2014–2024 жж. аралығындағы Қазақстанның сақтандыру нарығы, ал зерттеу пәні – сақтандыру сыйлықақылары көлемі мен жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім, орташа жалақы, халықтың экономикалық белсенділік деңгейі, инфляция, жұмыссыздық, сондай-ақ денсаулық сақтау саласына мемлекеттік шығыстар сияқты макроэкономикалық көрсеткіштер арасындағы өзара байланыс. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы сақтандыру сыйлықақылары көлемінің қалыптасуына жекелеген факторлардың үлесін сандық тұрғыда бағалауға мүмкіндік беретін корреляция-регрессиялық талдау әдістерін қолдану. Талдау нәтижесінде орташа жалақы мен денсаулық сақтауға жұмсалатын шығыстардың сақтандыру сыйлықақыларының динамикасына оң әсер ететіні, ал жұмыссыздық деңгейінің теріс корреляцияға ие екендігі анықталды. Алынған нәтижелер ұлттық экономиканың трансформациясы жағдайында сақтандыру секторының даму заңдылықтарын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Зерттеудің ғылымға қосар үлесі ретінде макроэкономикалық факторлардың сақтандыру секторына әсерін көрсететін эконометриялық үлгі құру, апробациялау негізінде алдағы болжамдар мен ұсынымдар жасау. Жұмыстың практикалық мәні – алынған нәтижелер сақтандыру секторының тұрақтылығын арттыруға және макроэкономикалық өзгерістерге бейімделу қабілетін күшейтуге бағытталған даму стратегияларын әзірлеуге негіз бола алады.

1. Официальный сайт Агентства Республики Казахстан по регулированию и развитию финансового рынка. 2025. URL: https://www.gov.kz/ (дата обращения 29.09.2025)

2. Официальный сайт Национального Банка Республики Казахстан. 2025. URL: https://www.nationalbank.kz/ (дата обращения 29.09.2025)

3. Садыкова Л.М., Донецкова О.Ю. Особенности регулирования страхового рынка России и Казахстана // Сибирская финансовая школа. – 2024. – № 1 – С. 49–56

4. Улыбина Л.К., Дерипаско А.В. Оценка страхового потенциала страхового рынка ЕАЭС // Вестник Академии знаний. – 2024. – № 6 – С. 65.

5. Бушуева Н.Л. Корреляционно-регрессионный анализ для определения влияния ВВП на уровень премий добровольного медицинского страхования // Мягкие измерения и вычисления. – 2021. – Т. 44. – № 7. – С. 16–22.

6. Маргарян Н. В., Маргарян А.Г., Надарян А.Э. Факторы, влияющие на развитие страхового рынка в регионах России // Управленческий учет. – 2021. – № 12. – С. 160–167.

7. Мирзаев Б.С. Исследование страхового рынка на основе эконометрического анализа факторов, влияющих на объем валовой страховой премии // Экономика и финансы (Узбекистан). – 2023. – № 9(169). – С. 41–47.

8. Mitrasević M., Pjanić M., Burić M.N. Relationship between insurance market and economic growth in the European Union // Politická ekonomie. 2022. Vol. 70. No. 4. Р. 395–420.

9. Цакаев А.Х. Взаимосвязь индикаторов экономической безопасности страны: страхования и инфляции // Экономическая безопасность. – 2022. – Т. 5. – № 4. – С. 1273.

10. Tran Q.T., Huynh N. Can insurance ensure economic growth in an emerging economy? Fresh evidence from a non-linear ARDL approach // Journal of Financial Economic Policy. 2023, no. 6, pp. 596–612.

11. Lee H.M., Ko H. The impact of benefits coverage expansion of social health insurance: Evidence from Korea // Health Policy. 2022, no. 9, pp. 925–932.

12. Simionescu M., Ulbinaitė A. The relationship between insurance market and macroeconomic indicators in the Baltic states // Journal of Baltic Studies. 2021, no. 3, pp. 373–396.

13. Borda M. Impact of Selected Socio-Economic Factors on The Development of The Health Insurance Market in Poland // Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej. 2024, no. 18, pp. 5–14.

14. Baruti B.H. The impact of the insurance market on economic growth: Evidence from developing countries // Corporate & business strategy review. 2022, no. 1, pp. 105–123.

15. Segodi M.P., Sibindi A.B. Determinants of life insurance demand: Empirical Evidence from BRICS Countries // Risks. 2022, no. 4, pp. 73.

16. Chakraborty A., Das A.K. Do macro-economic factors drive life insurance growth? An empirical analysis // International Journal of Monetary Economics and Finance. 2022, no. 1, pp. 1–18.

17. Zamiri A., Rabiei M. Investigating the effect of macroeconomic variables on insurance industry performance // International Journal of Nonlinear Analysis and Applications. 2024, no. 7, pp. 253–262.

18. Spanos A. Methodology of Macroeconometrics. Oxford Research Encyclopedia of Economics and Finance, 2021.