Аймақтық тұрақты даму индексі арқылы денсаулық сақтау жүйесін талдау

Қазақстандағы аймақтық теңсіздік пен денсаулық сақтау жүйесінің даму деңгейі тұрақты дамуға тікелей әсер етеді. Соңғы жылдары медициналық қызметтердің сапасын жақсарту, денсаулық сақтау саласын қаржыландырудың тиімділігін арттыру, қоғамдық маңызы бар ұйымдардың жұмысын жетілдіру және аймақтардағы денсаулық сақтау көрсеткіштерін көтеруге бағытталған ауқымды құрылымдық реформалар жүзеге асырылды. Бұл өзгерістер аймақаралық айырмашылықтарды азайту, халықтың денсаулығын жақсарту және тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу үшін жүйелі талдауды қажет етеді. Зерттеудің негізгі мақсаты аймақтық тұрақты даму индексі (SDI) негізінде Қазақстан аймақтарында денсаулық сақтау жүйесінің дамуын жан-жақты бағалау және аймақаралық айырмашылықтардың себептері мен салдарын анықтау болып табылады. Зерттеу әдістемесі денсаулық сақтау көрсеткіштерін (дәрігерлер саны, төсек орын саны, денсаулық сақтау шығындары) HCI формуласы арқылы салыстырмалы түрде нормалау, аймақтарды кластерлік талдау (k-орталықтар әдісі) арқылы үш топқа бөлу, SDI мен денсаулық сақтау көрсеткіштері арасындағы байланысты көптік сызықтық регрессия және статистикалық әдістер арқылы бағалауды қамтиды. Зерттеу нәтижелері аймақтардың денсаулық сақтау көрсеткіштері мен тұрақты даму индексі арасындағы маңызды корреляциялар бар екенін көрсетті. Жоғары деңгейлі аймақтардағы көрсеткіштер экономикалық белсенділікпен және кадрлық қамтамасыз ету деңгейімен тығыз байланысты болып, тұрақты даму саясатының тиімділігін көрсетеді. Ғылыми жаңалығы зерттеу алғаш рет Қазақстан аймақтарын SDI негізінде денсаулық сақтау жүйесінің дамуын сандық түрде бағалап, аймақаралық айырмашылықтарды анықтады. Алынған нәтижелер аймақтық саясатты жетілдіруге, ресурстарды тиімді бөлуге және денсаулық сақтау саласындағы стратегиялық шешімдер қабылдауға практикалық ұсыныстар береді.

1. Алексеева В.М. Основы медицинского менеджмента // Главная медсестра. – 2002. – № 4, 5, 6.

2. Квинт В.Л., Новикова И.В., Алимурадов М.К. Согласованность глобальных и национальных интересов с региональными стратегическими приоритетами // Экономика и управ ление. – 2021. – Т. 27. – № 11. – С. 900–909.

3. Квинт В.Л. Идея ноосферы Вернадского и закономерности, предопределяющие формирование глобального ноосферного миропорядка XXI в. // Управленческое консультирование. – 2013. – № 5. – С. 13–19.

4. Лакстыгал И., Ужов Ф. Дефолт Шри-Ланки может вызвать цепную реакцию на развивающихся рынках. Страна объясняет его крахом туризма, инфляцией и событиями на Украине // Ведомости. 2022. 12 апреля. URL: https://www.vedomosti.ru/economics/articles/2022/04/12/917829-defolt-shri-lanki (дата обращения: 01.09.2024)

5. Указ Президента Республики Казахстан от 30 июля 2024 года № 611 «Об утверждении Национального плана развития Республики Казахстан до 2029 года и признании утратившими силу некоторых указов Президента Республики Казахстан» URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32327039 (дата обращения: 04.09.2024)

6. Лексин В.Н., Порфирьев Б.Н. Социально-экономические приоритеты устойчивого развития Арктического макрорегиона России // Экономика региона. – 2017. – Т. 13. – № 4. – С. 985–1004. DOI: 10.17059/2017-4-2

7. Лаженцев В.Н. Социально-экономическое пространство и территориальное развитие Севера и Арктики России // Экономика региона. – 2018. – Т. 14. – № 2. – С. 353–365. DOI: 10.17059/2018-2-2

8. Калачикова О.Н., Калашников К.Н. Доступность и качество медицинской помощи в контексте модернизации здравоохранения // Экономические и социальные перемены: факты, тенденции, прогноз. – 2014. – № 2 (32). – С. 130–142.

9. Письменная Е.Е., Моженкова Е.М. Доступность и качество медицинских услуг в российской системе здравоохранения // Гуманитарные науки. Вестн. Финанс. ун-та. – 2016. – Т. 6. – № 2(22). – С. 36–39. DOI: 10.12737/18149

10. Цели и задачи устойчивого развития, ООН. URL: http://www.un.org/sustainabledevelopment/ru/sustainabledevelopment-goals (дата обращения: 01.09.2024)

11. Для 67 стран с низким и средним уровнем дохода. Оценка стоимости достижений, связанных со здоровьем, целей в области устойчивого развития. URL: https://www.who.int/features/qa/sdg-pricetag/ru (дата обращения 23.09.2024)

12. Аганбегян А.Г. О приоритетах социальной политики. – М: Дело, 2020. – 512 c.

13. Фонд Росконгресс «Глобальные тренды 2040: все более конкурентный мир». URL: https://roscongress.org/materials/globalnye-trendy-2040-vse-bolee-konkurentnyy-mir/

14. National Intelligence Сouncil «Global Trends 2040: A More Contested World». URL: https://www.intelligence.gov/publics-daily-brief/public-s-daily-briefarticles/1055-national-intelligence-council-releasesglobal-trends-reporton-the-more-contested-world-of-2040

15. Вялых Н.А. Механизмы дифференциации потребления медицинской помощи в России: методологический поворот в современных социологических исследованиях // Вестн. ТГУ Философия. Социология. Политология. – 2018. – № 45. – С. 122–137. DOI: 10.17223/1998863Х/45/13

16. Вялых Н.А. Механизмы дифференциации потребления медицинской помощи в России: методологический поворот в современных социологических исследованиях // Вестник ТГУ Философия. Социология. Политология. – 2018. – № 45. – С. 122–137. DOI: 10.17223/1998863Х/45/13

17. Wooldridge J. Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data. Cambridge, Mass: MIT Press, 2001. 735 p

18. Tang S., Zhang L. From virtual clustering analysis to self-consistent clustering analysis: a mathemati cal study. Computational Mechanics, 2018, no. 62, pp. 1443–1460. DOI: org/10.1007/s00466-018-1573-x

19. Шабунова А.А., Калашников К.Н. Экономическая оценка потерь трудового потенциала населения // Экономические и социальные перемены: факты, тенденции, прогноз. – 2021. – № 4(4). – С. 53–61.

20. Gatzert N., Wesker H. Mortality risk and its eff ect on shortfall and risk management in life insurance // Journal of Risk and Insurance. 2014, no. 81(1), pp. 57–90.

21. Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы. URL: https://www.stat.gov.kz/ (өтініш берілген күн: 01.10.2025)