Ауылдық жерлерде жастар кәсіпкерлігін дамыту стратегиялары

Ауылдық жерлерді жастар кәсіпкерлігі арқылы дамыту нәтижесінде ұзақ перспективада тұрақты дамуға қол жеткізуге болады. Зерттеу жұмысының мақсаты – ауылдық жерлерде жастар кәсіпкерлігінің динамикасын зерттеп, даму тенденциясын талдап, ішкі және сыртқы факторларын есепке ала отырып, жас кәсіпкерлерді қолдаудың стратегиялары мен ұсыныстарын әзірлеу. Зерттеу мақсатына жету үшін сандық және сапалық әдістер қолданылды. Соның ішінде статистикалық деректер бойынша Ақтөбе облысының ауылдық елді мекендеріндегі жастар кәсіпкерлігінің соңғы үш жыл ішіндегі динамикасына талдау жүргізілді. Осы статистикалық деректер негізінде Global Entrepreneurship Monitor (GEM) TEA (Total Early-Stage Entrepreneurial Activity) индексі әдістемесіне сүйене отырып, облыстың ауылдық жерлеріндегі жастар кәсіпкерлігі белсенділігінің индексі есептелінді. SWOT-талдау барысында ауылдық жерлерде жастар кәсіпкерлігінің күшті және әлсіз жақтары, мүмкіндіктері мен қауіптері талқыланды. TOWS-талдау нәтижесінде ішкі және сыртқы факторлардың үйлесімі арқылы стратегиялар әзірленді. Авторлар жастар кәсіпкерлігін дамыту стратегияларын құрастыру барысында кәсіпкерлік субъектілерінің, яғни осы зерттеу шеңберінде жастардың тұлғалық және кәсіби сипаттамаларын ескеру қажеттігін көрсетеді. Сонымен бірге кәсіпкерлік қызмет іске асырылатын жердің ерекшеліктері, яғни ауылдық елді мекендер мен қалалық аймақтар арасындағы бірқатар айырмашылықтарға ерекше назар аударылуы тиіс екенін негіздейді. Зерттеу нәтижесінде жас кәсіпкерлердің тұлғалық және кәсіби сипаттамаларына және ауылдық жерлердің ерекшеліктеріне бейімдей отырып, дифференциацияланған және жалпы кешенді стратегиялар құрастырылды. Зерттеудің нәтижелері жастар кәсіпкерлігі, ауылдық жерлерде жастар бизнесін дамыту мәселелері бойынша ғылыми жұмыстарда, сондай-ақ, оқу орындарында кәсіпкерлік білім беруде қолданыла алады.

1. Asmit B., Simatupang T.M., Rudito B., Novani S. Uncovering the building blocks of rural entrepreneurship: a comprehensive framework for mapping the components of rural entrepreneurial ecosystems // Heliyon. 2024, vol. 10, no. 1, р. 24139. URL:https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e24139.

2. Bouichou E.H., Fadlaoui A., Benbrahim F.Z. Rural youth entrepreneurship: digital learning opportunities and implementation challenges. IntechOpen. 2024. URL: https://doi:10.5772/intechopen.1005778

3. Булхаирова Ж.С., Саймагамбетова Г.А., Таскинбайкызы Ж. Молодежная безработица в сельской местности // Проблемы агрорынка. – 2020. – № 1. – С. 172–178.

4. Khussainova Z., Gazizova M., Abauova G., Zhartay Z., Raikhanova G. Problems of Generating Productive Employment in the Youth Labor Market as a Dominant Risk Reduction Factor for the NEET Youth Segment in Kazakhstan // Economies. 2023, vol. 11, no. 4, р. 116. URL: https://doi.org/10.3390/economies11040116

5. Bouichou E.H., Abdoulaye T., Allali K., Bouayad A., Fadlaoui A. Entrepreneurial Intention among Rural Youth in Moroccan Agricultural Cooperatives: The Future of Rural Entrepreneurship // Sustainability. 2021, vol. 13, no 16, р. 9247. URL: https://doi.org/10.3390/su13169247

6. Turulja L., Veselinovic L., Agic E., Pasic-Mesihovic A. Entrepreneurial intention of students in Bosnia and Herzegovina: what type of support matters? // Economic Research-Ekonomska Istraživanja. 2020, vol. 33, no. 1, pp. 2713–2732. URL:https://doi.org/10.1080/1331677X.2020.1730216

7. Calispa Aguilar E. Rural entrepreneurial ecosystems: A systematic literature review for advancing conceptualisation // Entrepreneurial Business and Economics Review. 2021, vol. 9, no. 4, pp. 10 1–114. URL: https://doi.org/10.15678/EBER.2021.090407

8. Fanjul A.P., Herrera L., Munoz-Doyague M.F. Fostering rural entrepreneurship: an ex-post analysis for Spanish municipalities // Technological Forecasting and Social Change. 2023, vol. 197, р. 122915. URL: https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.122915

9. Stathopoulou S., Psaltopoulos D., Skuras D. Rural entrepreneurship in Europe: a research framework and agenda // International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research. 2004, vol. 10, no. 6, pp. 404–425. URL: https://doi.org/10.1108/13552550410564725

10. Dunstan S., Henderson M., Griffith E.H., Jaeger A., Zelna C. Defining Rural: The Impact of Rural Definitions on College Student Success Outcomes // Theory & Practice in Rural Education. 2021, vol. 11, no. 1, pp. 60–75. URL: https://doi.org/10.3776/tpre.2021.v11n1p60-75

11. Zollet S., Monsen E., Chen W.D., Barber D. Rural Entrepreneurship Education // Entrepreneurship Education and Pedagogy. 2024, vol. 7, no. 3, pp. 253–263. URL: https://doi.org/10.1177/25151274241235458

12. Radosavljević D., Josipović S., Kokeza G., Urošević S. A new model of rural development based on human capital and entrepreneurship // Economics of Agriculture. 2022, vol. 69, no. 2, pp. 595–611. URL: https://doi.org/10.5937/ekopolj2202595r

13. Terán-Yépez E., Guerrero-Mora A. Teorías de emprendimiento: Revisión crítica de la literatura y sugerencias para futuras investigaciones // Espacios. 2020, vol. 41, no. 07, р. 7.

14. Tabares A., Londoño-Pineda A., Cano J.A., Gómez-Montoya R. Rural Entrepreneurship: An Analysis of Current and Emerging Issues from the Sustainable Livelihood Framework // Economies. 2022, vol. 10, no. 6, р. 142. URL:https://doi.org/10.3390/economies10060142

15. Kurmanalina A., Bimbetova B., Omarova A.I., Kaiyrgaliyeva M.G., Bekbusinova G., Saimova S., Saparaliyev D. A Swot Analysis of Factors Influencing the Development of Agriculture Sector and Agribusiness Entrepreneurship // Academy of Entrepreneurship Journal. 2020, vol. 26, no. 1.

16. Phillipson J., Tiwasing P., Gorton M., Maioli S., Newbery R., Turner R. Shining a spotlight on small rural businesses: How does their performance compare with urban // Journal of Rural Studies. 2019, vol. 68, pp. 230–239. URL: https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2018.09.017

17. Barber III D., Harris M. L., Jones J. An overview of rural entrepreneurship and future directions // Journal of Small Business Strategy. 2021, vol. 31, no. 4, pp. 1–4. URL: https://doi.org/10.53703/001c.29468

18. Reynolds P.D., Hay M., Camp M.S. Global Entrepreneurship Monitor 1999 Executive Report. Babson Park, MA: Babson College; London, UK: London Business School, 2000. URL:https://www.gemconsortium.org/report/gem-1999-global-report

19. Reynolds P.D., Camp S.M., Bygrave W.D., Autio E., Hay M. Global Entrepreneurship Monitor Executive Report 2001. London and Babson Park MA: London Business School and Babson College, 2002. URL: https://research.aalto.fi/en/publications/global-entrepreneurship-monitor-2001-executive-report

20. GEM Global Entrepreneurship Monitor. URL: https://www.gemconsortium.org/

21. Молодежь Казахстана 2019–2023. Статистический сборник. – Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. – Астана, 2024. – 141 с.

22. Статистика по молодежной политике. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/documents/details/888035?lang=ru

23. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы. 35 жасқа дейін тіркелген және жұмыс істеп тұрған дара кәсіпкерлердің және меншік иелері (100%) 35 жасқа дейінгі адамдар болып табылатын заңды тұлғалардың саны. URL: https://stat.gov.kz/release-calendar/

24. Сабирова Р.К., Мусаева А.А., Тажиденова А.Р. Жастар жұмыссыздығын төмендетудегі шағын кәсіпкерліктің рөлі // Economy: strategy and practice. Economy: strategy and practice. Vol. 16, no. 1. 2021, pp. 117–129. URL: https://doi.org/10.51176/JESP/vol_16_issue_1_T12

25. Buitek E., Мeldakhanova М., Kaliyeva S. Development of Entrepreneurship as a Main Priority in Ensuring Youth Employment // Eurasian Journal of Economic and Business Studies. 2022, vol. 64, no. 2, pp. 26–44. URL: https://doi.org/10.47703/ejebs.v2i64.88

26. Zhartay Z., Khussainova Z., Yessengeldin B. Development of the youth entrepreneurship: example of Kazakhstan // Entrepreneurship and Sustainability Issues. 2020, vol. 8, no. 1, pp. 1190–1208. URL: https://doi.org/10.9770/jesi.2020.8.1(80)

27. Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2023–2027 жылдарға арналған тұжырымдамасы. URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000270

28. Ауыл – ел бесігі: Ақтөбе облысының 83 ауылында 195 жоба іске асырылды. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/aktobe/press/news/details/872818?lang=kk

29. Развитие интернет-инфраструктуры в Актюбинской области. URL: https://avestnik.kz/razvitieinternet-infrastruktury-v-aktyubinskoj-oblasti/

30. Sergeyeva A.M., Omirzakova M.Z., Saparov K.T. (2024) Rural tourism in the framework of agricultural diversification in Aktobe Region, Republic of Kazakhstan // Human Geographies – Journal of Studies and Research in Human Geography. 2024, vol. 18, no. 1. URL: http://dx.doi.org/10.5719/hgeo.2024.181.4