Басқарушылық есептілік көрсеткіштерін қалыптастыру және бағалау үшін ішкі аудитті ұйымдастыру

Ішкі аудит қазіргі заманғы корпоративтік басқару жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылады және ұйымның ішкі бақылау тетіктерінің тиімділігін бағалау мен жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Ішкі аудит кәсіпорын ішіндегі тәуелсіз қызмет ретінде қарастырылып, басқару процестерін жетілдіруге, ресурстарды тиімді пайдалануға және тәуекелдерді азайтуға бағытталған. Бұл зерттеу ішкі аудит жүйесінің мазмұнын, оның функцияларын, ұйым ішіндегі басқарушылық есептілікті жетілдірудегі рөлін және экономикалық шешімдер қабылдаудағы маңыздылығын талдауға арналған. Мақалада ішкі аудит пен ішкі бақылау жүйесінің өзара байланысы қарастырылып, олардың ұйымның тұрақты дамуын қамтамасыз етудегі маңызы айқындалған. Зерттеу барысында ішкі аудиторлардың негізгі функциялары мен міндеттері анықталып, қазақстандық кәсіпорындар жағдайында ішкі аудитті тиімді ұйымдастырудың тетіктері ұсынылды. Сонымен қатар, ішкі бақылау жүйесінің тиімділігіне әсер ететін факторлар мен оны жетілдіру жолдары сарапталған. Авторлар басқарушылық есептіліктің сапасын арттыруда ішкі аудиттің әдістемелік және ақпараттық базасын дамыту қажеттігін атап өтеді. Ішкі аудит басқарушылық есептіліктің дұрыстығын, уақтылығын және өзектілігін қамтамасыз ету арқылы компания басшылығына стратегиялық шешім қабылдауда сенімді ақпарат береді. Бұл өз кезегінде ұйымның қаржылық тұрақтылығын нығайтуға және жалпы тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесінде басқарушылық есептілікті жетілдірудің заманауи бағыттары айқындалды, соның ішінде цифрлық технологияларды енгізу, тәуекелге негізделген аудит әдістерін пайдалану және ішкі аудит қызметін автоматтандырудың артықшылықтары көрсетілді. Ішкі аудитті жетілдіру арқылы ұйымдар өз қызметінің ашықтығын, икемділігін және ұзақ мерзімді даму стратегияларын іске асыру қабілетін күшейте алады.

1. «Аудиторлық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 20 қарашадағы № 304- I Заңы (06.07.2021 ж. өзгерістер мен толықтыруларымен). URL: https://online.zakon.kz/Document/doc_id=1011692 (өтініш берілген күн: 05.09.2021)

2. Управленческая отчетность с формами и примерами. URL: https://www.1cashflow.ru/upravlencheskaya-otchetnost-formy-i-primer-sostavleniya (дата обращения: 03.09.2021)

3. Mock T.J., Turner J.L. Internal Accounting Control Evaluation and Auditor Judgement: An Anthology. New York: Routledge, 1999. 290 p.

4. Hammer М. Beyond Reengineering: How the Process-Centered Organization is Changing Our Work and Our Lives. New York: HarperBusiness, 1996. 408 p.

5. Institute of Internal Auditors (IIA). International Professional Practices Framework (IPPF). Altamonte Springs (FL): The Institute of Internal Auditors, 2017. 128 p.

6. Simon H.A. Administrative Behavior: A Study of Decision-Making Processes in Administrative Organization. 4th ed. New York: Free Press, 1997. 384 p.

7. Евдокимова А.В., Пашкина И.Н. Внутренний аудит и контроль финансово-хозяйственной деятельности организации: практическое пособие. – М., 2017. – 257 с.

8. «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы Заңы (06.07.2021 ж. өзгерістер мен толықтыруларымен). URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30092011

9. Кеворкова Ж.А. Внутренний аудит: учебное пособие для студентов вузов. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2017. – 319 с.

10. Вахорина М.В. Управленческая отчетность как объект внутреннего аудита // Финансовый менеджмент. – 2018. – № 3. – С. 4–9.

11. Галкина Е.В. Современная модель внутреннего контроля в корпоративном менеджменте // Российское предпринимательство. – 2018. – № 1. – С. 223–230.

12. Иванов О.Б. Построение систем внутреннего аудита компании на основе внутрикорпоративных стандартов // Аудитор. – 2018. – № 11. – С. 30–35.

13. Werner M., Wies M. Embedding process mining into financial statement audits // International Journal of Accounting Information Research. 2021. URL: https://e-tarjome.com/storage/panel/fileuploads/2021-10-16/1634377789_E15641.pdf (accessed: 03.05.2025)

14. Ильина М.Н., Сейталиева Р.А. Роль внутреннего аудита в системе управления деятельностью // Успехи современной науки и образования. – 2020. – № 12. – С. 26–32.

15. Сакенова З.М., Сакенов Н.А. Аудит: учебное пособие. – Нур-Султан: Туран-Астана, 2019. – 166 с.

16. Аудит: учебник для бакалавров / под ред. Р.П. Блыги. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2009. – 431 с.

17. Халықаралық аудит стандарттары (ISA). ISA 300 «Аудитті жоспарлау». – IAASB, 2019.

18. Cangemi M.P., Singleton T.W. Managing the Audit Function. Hoboken: Wiley, 2002. URL: https://www.wiley.com/en-us/Managing+the+Audit+Function-p-9780471281191

19. Kagermann H., Kinney W., Kuting K., Weber C. Internal Audit Handbook: Management with the SAP® Audit Roadmap. Berlin: Springer, 2009. URL: https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-540-70887

20. Байболтаева Н.А. Қаржылық есептіліктің аудиті: оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2020. – 256 б.

21. Abdelrahim A., Al Malkawi H.N. The influential factors of internal audit effectiveness: a conceptual model // International Journal of Financial Studies. 2022. Vol. 10, No. 3. P. 71. URL: https://www.mdpi.com/2227-7072/10/3/71

22. Johnstone K.M., Gramling A.A., Rittenberg L.E. Auditing: A Risk-Based Approach to Conducting a Quality Audit. Boston: Cengage Learning, 2020. 912 p.

23. Arens A.A., Elder R.J., Beasley M.S. Auditing and Assurance Services: An Integrated Approach. 17th ed. New York: Pearson Education, 2021. 832 p.