Егде жастағы адамдардың цифрлық қаржылық сауаттылығы бойынша шолу зерттеуі

Бұл ауқымды карталық шолудың мақсаты – егде жастағы адамдар контекстінде цифрлық/сандық қаржылық сауаттылық (ЦҚС/СҚС) бойынша ағымдағы білімді қорытындылау. Зерттеу СҚС қалай анықталатынын және түсінілетінін, әртүрлі зерттеулерде қандай өлшеу әдістері қолданылатынын және онлайн қаржылық басқаруда егде жастағы адамдарға қолдау көрсету үшін қандай білім беру бағдарламалары әзірленетінін зерттейді. Шолу 18–79 жас аралығындағы ересектерге арналған зерттеулерді қосуға және егде жастағы ересектерге қатысты қорытындылар жасауға мүмкіндік беретін PCC (Популяция; Тұжырымдама; Контекст) құрылымына сүйенді. Web of Science (Clarivate) деректер базасында 2014–2025 жылдар аралығында жүйелі іздеу жүргізілді, одан кейін екі кезеңнен тұратын толық мәтіндерді іріктеу және талдау жүргізілді. Анықтамаларға, СҚС өлшеу әдістеріне және жас ерекшеліктеріне сәйкес білім беру шаралары мен қиындықтарына назар аудара отырып, деректер алынды және тақырыптық талдау жасалды. Көптеген зерттеулер білімге, дағдыларға және қаржылық алаяқтық туралы хабардар болуға бағытталған сауалнамалар мен өзіндік есептер арқылы цифрлық қаржылық сауаттылықты бағалайды. Рандомизирленген бақыланатын сынақтарды қоса алғанда, мінез-құлық эксперименттері әртүрлі білім беру тәсілдерінің тиімділігі туралы маңызды деректер береді. Жаңа концептуалды негіз цифрлық сауаттылықты қаржылық сауаттылықпен біріктіру және бағдарламаларды мәдени және контекстік әртүрлілікке бейімдеу, әсіресе егде және осал халықтар үшін қажет екенін атап көрсетеді. Сандық платформалар қаржылық білім беруде және маңызды цифрлық қаржылық дағдыларды дамытуда маңызды рөл атқарады. Шолу білімді, цифрлық дағдыларды және тұтынушыларды қорғауды біріктіретін, әсіресе егде жастағы адамдар үшін жан-жақты қаржылық білім беру қажеттілігін көрсетеді.

1. Lee S.M., Lee D. Untact: a new customer service strategy in the digital age//Service Business. 2019, no. 4(1), pp. 1–22. URL: https://doi.org/10.1007/s11628-019-00408-2

2. Vercruyssen A., Schirmer W., Geerts N., Mortelmans D. How “basic” is basic digital literacy for older adults? Insights from digital skills instructors // Frontiers in Education. 2023, no. 8. URL: https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1231701

3. Xie B., Charness N., Fingerman K., Kaye J., Kim M.T., Khurshid A. When going digital becomes a necessity: ensuring older adults’ needs for information, services, and social inclusion during COVID-19 // Journal of Aging & Social Policy. 2020, no. 32(4–5), pp. 460–470. URL: https://doi.org/10.1080/08959420.2020.1771237

4. OECD/INFE survey instrument to measure digital financial literacy. OECD Publishing eBooks. 2024. URL: https://doi.org/10.1787/548de821-en

5. Digital literacy, libraries, and public policy: Report of the Office for Information Technology Policy’s Digital Literacy Task Force // American Library Association. 2013. URL: https://docs.edtechhub.org/lib/VMF2PYCM

6. Digital Financial Literacy// Alliance for Financial Inclusion. 2021, no. 45. URL: https://www.afi-global.org/publication/digital-financial-literacy/

7. Golden W., Cordie L. Digital Financial Literacy // Adult literacy education the international journal of literacy language and numeracy. 2022, no. 4(3), pp. 20–26.

8. Morgan P., Huang B., Trinh L. The need to promote digital financial literacy for the digital age // Realizing education for all in the digital age. 2019, pp. 40–46. URL: https://www.adb.org/sites/default/files/publication/503706/adbi-realizing-education-all-digital-age.pdf#page=56

9. Choung Y., Chatterjee S., Pak T. Digital financial literacy and financial well-being. Finance Research Letters. 2023, vol. 58, p. 104438. URL: https://doi.org/10.1016/j.frl.2023.104438

10. Duflos E., Izaguirre J.C., Kumaraswamy S.K., Newbury L.B., Valenzuela M. Responsible digital finance ecosystem (RDFE): a conceptual framework (Working paper) // CGAP. 2024. URL: https://www.cgap.org/research/publication/responsible-digital-finance-ecosystem-rdfe-conceptual-framework

11. Ravikumar T., Suresha B., Prakash N., Vazirani K., Krishna T. Digital financial literacy among adults in India: measurement and validation // Cogent Economics & Finance. 2022, no. 10(1). URL: https://doi.org/10.1080/23322039.2022.2132631

12. Yadav M., Banerji P. Digital financial literacy, saving and investment behaviour in India // Springer Nature Link. 2024, vol. 27, pp. 489–507. URL: https://doi.org/10.1007/s40847-024-00367-z

13. Oberrauch L., Kaiser T. Financial Education or Incentivizing Learning-By-Doing? Evidence from an RCT with Undergraduate Students // Journal of Behavioral and Experimental Finance. 2024, no. 43, p. 100954. URL: https://doi.org/10.1016/j.jbef.2024.100954

14. Blanco L.R., Hernandez I., Thames A.D., Chen L., Serido J. Mind your money: A community-based digital intervention for improving financial capability among. Hispanics // Journal of Economic Behavior & Organization. 2023, no. 212, pp. 629–643. URL: https://doi.org/10.1016/j.jebo.2023.05.030

15. Lusardi A., Mitchell O.S. The Economic Importance of Financial Literacy: Theory and evidence // Journal of Economic Literature. 2014, no. 52(1), pp. 5–44. URL: https://doi.org/10.1257/jel.52.1.5

16. Koskelainen T., Kalmi P., Scornavacca E., Vartiainen T. Financial literacy in the digital age – a research agenda // Journal of Consumer Affairs. 2023, no. 57(1), pp. 507–528. URL: https://doi.org/10.1111/joca.12510

17. MenberuA.W. Technology-mediated financial education in developing countries: a systematic literature review//Cogent Business & Management. 2024, no.11(1). URL: https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2294879

18. Zaimovic A., Meskovic M.N., Dedovic L., Arnaut-Berilo A., Zaimovic T., Torlakovic A. Measuring digital financial literacy // Procedia Computer Science. 2024, no. 236, pp. 574–581. URL: https://doi.org/10.1016/j.procs.2024.05.068

19. Haroz E.E., Ivanich J.D., Barlow A., O’Keefe V.M., Walls M., Kaytoggy C., Suttle R., Goklish N., Cwik M. Balancing cultural specificity and generalizability: brief qualitative methods for selecting, adapting, and developing measures for research with American Indian communities // Psychological Assessment. 2021, vol. 34(4), pp. 311–319. URL: https://doi.org/10.1037/pas0001092

20. Hanouch M., Chen G. Promoting competition in mobile Payments: The role of USSD//Research and analysis publications. 2023, vol. 12. URL: https://www.cgap.org/research/publication/promoting-competitionin-mobile-payments-role-of-ussd?utm_source

21. Kamble P.A., Mehta A., Rani N. Financial Inclusion and Digital Financial Literacy: Do they Matter for Financial Well-being? // Springer Nature Link. 2024, no. 171, pp. 777–807. URL: https://doi.org/10.1007/s11205-023-03264-w

22. Jose J., Ghosh N. Digital financial literacy and its impact on financial behaviors: A systematic review // Proceedings of the International Conference on Financial Literacy and Financial Inclusion. 2024, pp. 45–67.

23. Klapper L., Lusardi A., van Oudheusden P. Financial literacy around the world: Insights from the Standard & Poor’s Ratings Services Global Financial Literacy Survey // World Bank. 2019.

24. Money smart for older adults: Prevent financial exploitation // Consumer Financial Protection Bureau. 2021. URL: https://www.consumerfinance.gov/consumer-tools/educator-tools/resources-for-older-adults/money-smart-for-older-adults/

25. Setiawan M., Effendi N., Santoso T., Dewi V.I., Sapulette M.S. Digital financial literacy, current behavior of saving and spending and its future foresight // Economics of Innovation and New Technology. 2020, no. 31(4), pp. 320–338. URL: https://doi.org/10.1080/10438599.2020.1799142

26. Zainuddin Z., Chu S.K.W., Othman J. The evaluation of gamification implementation for adult learners: A scale development study based on andragogical principles // Education and Information Technologies. 2024, no. 29, pp. 18591–18620. URL: https://doi.org/10.1007/s10639-024-12561-x

27. Keusch F., Kreuter F. Digital trace data. In Routledge eBooks. 2021, pp. 100–118. URL: https://doi.org/10.4324/9781003024583-8

28. Hernández-De-Menéndez M., Morales-Menendez R., Escobar C.A., Mendoza R. Learning analytics: state of the art // International Journal on Interactive Design and Manufacturing. 2022, vol. 16(3), pp. 1209– 1230. URL: https://doi.org/10.1007/s12008-022-00930-0

29. Kali K. Age-friendly banking standards//National Community Reinvestment Coalition. 2019. URL: https://ncrc.org/afb-standards/

30. Boeddu G., Chien J., Istuk, I. Financial consumer protection and fintech: An overview of new manifestations of consumer risks and emerging regulatory approaches. International Bank for Reconstruction and Development // The World Bank. 2022, vol. 1. URL: https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/515771621921739154/consumer-risks-in-fintech-new-manifestations-ofconsumer-risks-and-emerging-regulatory-approaches-policy-research-paper