Орталық Азия елдерінің креативті индустрияларының интеграциялық әлеуетін зерттеудің теориялық-методологиялық негіздері

Креативті индустриялар секторы Орталық Азия елдерінің транзитив өтпелі экономикасына елеулі үлес қоса алады, себебі ол білікті жұмыс орындарын құрудың жоғары әлеуетіне және әлеуметтік-экономикалық өсімді ынталандыру мүмкіндігіне ие. Әлемдік экономиканың өңірлену үдерістерінің күшеюі және мәдениэкономикалық даму модельдерінің трансформациясы жағдайында креативті индустриялардың интеграциялық әлеуетін зерттеу ерекше өзектілікке ие болып отыр. Орталық Азия елдері үшін креативті индустриялар экономикалық өсімнің көзі ғана емес, сонымен қатар ұлтүстілік бірегейлікті қалыптастырудың, мәдени байланыстылықты нығайтудың және трансшекаралық ынтымақтастықтың орнықты желілерін құрудың маңызды құралы болып табылады. Осы зерттеудің мақсаты – кешенді, көпдеңгейлі тәсіл негізінде Орталық Азия елдерінің креативті индустрияларының интеграциялық әлеуетін талдаудың теориялық-әдіснамалық негіздерін әзірлеу. Жұмыста ұлттық креативті секторларды фрагментарлық талдаудан институционалдық, экономикалық, әлеуметтік-мәдени және цифрлық интеграциялық факторлар шешуші рөл атқаратын өңірлік экожүйені жүйелі түрде қарастыруға көшу қажеттілігі негізделеді. Зерттеудің әдіснамалық негізін өңірлік экономикалық интеграция тұжырымдамалары, креативті экономика теориясы, институционалдық және желілік тәсілдер, сондай-ақ салыстырмалы талдау, индекстеу және сценарийлік модельдеу әдістері құрады. Мақалада Орталық Азияның креативті индустрияларының Интеграциялық индексінің авторлық моделі ұсынылып, ол өңір елдері арасындағы өзара байланыстылық деңгейін сандық тұрғыда бағалауға және интеграциялық үдерістердегі әлсіз тұстарды айқындауға мүмкіндік береді. Зерттеудің ғылыми жаңалығы Орталық Азияның ерекшеліктеріне бейімделген, креативті индустрияларды ұлтүстілік деңгейде интеграциялауды талдауға арналған концептуалдық және әдіснамалық тұрғыдан біртұтас құралдар жүйесін қалыптастыруында көрініс табады. Жұмыстың практикалық маңыздылығы зерттеу нәтижелерін өңірлік стратегияларды, креативті индустрияларды қолдау бағдарламаларын, сондай-ақ мәдениет пен экономика салаларындағы мемлекетаралық бастамаларды әзірлеу барысында қолдану мүмкіндігінде айқындалады.

1. UNESCO. Global Report on Cultural Policies: Culture – The Missing SDG. Paris: UNESCO, 2025. 384 р. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000395707 (accessed: 06.01.2026)

2. UNCTAD. Creative Economy Report 2024. Geneva: UNCTAD, 2024. URL: https://unctad.org/system/files/official-document/ditctsce2024d2_en.pdf (accessed: 06.01.2026)

3. Креативные индустрии Казахстана: тренды и перспективы. – Астана: Международный финансовый центр «Астана» (МФЦА), 2024. – 50 с. URL: https://aifc.kz/wp-content/uploads/2025/01/kreativnye-industriikazahstana-trendy-i-perspektivy.pdf (дата обращения: 06.01.2026)

4. Nye J.S. Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York: PublicAffairs, 2004. 191 p.

5. Арупов А.А., Байзакова К.И., Арупова Н.А., Арупов А.А. Сравнительный анализ глобальной конкурентоспособности экономик Центральной Азии // Вестник университета «Туран». – 2025. – № 4. – С. 218–233. DOI: https://doi.org/10.46914/1562-2959-2025-1-4-218-233

6. Balassa B. The Theory of Economic Integration. London : George Allen & Unwin, 1961. 304 p.

7. Howkins J. The Creative Economy: How People Make Money from Ideas. London: Penguin Books, 2001. 288 p.

8. Florida R. The Rise of the Creative Class. New York: Basic Books, 2002. 404 р.

9. Scott A.J. Creative Cities: Conceptual Issues and Policy Questions // Journal of Urban Affairs. 2006. Vol. 28. No. 1. P. 1–17.

10. Hesmondhalgh D. The Cultural Industries. London: Sage Publications, 2019. 544 р.

11. UNESCO. Cultural and Creative Industries in Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan and Tajikistan: Mapping of Educational Platforms. Almaty: UNESCO, 2023. 86 р. URL: https://www.unesco.org (дата обращения: 06.01.2026)

12. OECD. Guide on Culture and Local Development. Paris: OECD, 2025. 62 р. URL: https://icom.museum/wp-content/uploads/2019/08/ICOM-OECD-GUIDE_EN_FINAL.pdf (accessed: 06.01.2026)

13. UNDP. Human Development Report. New York: UNDP, 2023. 324 р.

14. British Council. A Novel Approach for Assessing Creative Enterprises to Attract Impact Investment in Kazakhstan: analytical report. London; Almaty: British Council, 2024. 44 р.

15. British Council. Creative Central Asia 2024: Conference Report. London; Almaty: British Council, 2024. 32 р. URL: https://kazakhstan.britishcouncil.org (accessed: 06.01.2026)

16. British Council. Creative Central Asia 2025: How to Measure the Impact of Creative Industries: Conference Report. London; Almaty: British Council, 2025. 38 р.

17. BritishCouncil.Новыеподходыкоценкекреативныхбизнесовдляпривлеченияимпакт-инвестиций в Казахстане: отчет по итогам исследования. – 2024. – 48 с. URL: https://kazakhstan.britishcouncil.org/sites/default/files/impact-report-cci-kazakhstan-2024-ru.pdf (дата обращения: 06.01.2026)

18. European Commission. Cultural and Creative Industries in Europe. Brussels: European Commission, 2021. – 114 р.

19. Экономическое обозрение. Центр экономических исследований и реформ при Администрации Президента Республики Узбекистан. – 2025. – № 10 (309). – С.76–81.

20. Об утверждении Концепции развития креативных индустрий на 2021 –2025 годы. Постановление Правительства Республики Казахстан от 30 ноября 2021 года № 860. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000860/history (дата обращения: 06.01.2025)

21. Об утверждении перечня видов экономической деятельности, относящихся к креативной индустрий. Приказ Министра культуры и информации Республики Казахстан от 20 октября 2025 года № 572-НҚ. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/G25JC000572 (дата обращения: 06.01.2026)

22. О креативной экономике. Закон Республики Узбекистан от 03.10.2024 г. № ЗРУ-970. URL: https://lex.uz/ru/docs/7129290 (дата обращения: 06.01.2026)

23. О Парке креативных индустрий. Закон Кыргызской Республики от 8 августа 2022 года № 88. URL: https://cbd.minjust.gov.kg/112419/edition/1183525/ru (дата обращения: 06.01.2026)

24. Creative Industries Mapping Documents. London: Department for Digital, Culture, Media & Sport, 1998. URL: https://www.gov.uk/government/publications/creative-industries-mapping-documents-1998 (accessed: 06.01.2026)

25. Ortiz-Ospino L., González-Sarmiento E., Roa-Perez J. Technology trends in the creative and cultural industries sector: a systematic literature review // Journal of Innovation and Entrepreneurship. 2025. Vol. 14. Article No. 32. DOI: 10.1186/s13731-025-00497-6

26. Davis T., Charter M. Creative Industries and the Circular Economy: а Reality Check Across Global Policy, Practice, and Research // Sustainability. 2025. Vol. 17. No. 23. Article No. 10460. DOI: 10.3390/su172310460

27. Aziz F.N., Roziqin A., Loilatu M.J., Sulistyaningsih T., Hijri Y.S., Kismartini K. Research Trends of Creative Industries in Indonesia: A Bibliometric Analysis // Journal of the Knowledge Economy. 2024. Vol. 15. No. 1. P. 2571–2588. DOI: 10.1007/s13132-023-01299-5

28. Towse R., Cunningham S., Potts J. Talent and technology in creative industries: introduction to the special issue // Journal of Cultural Economics. 2025. Vol. 49. No. 1. P. 1–6.

29. Берновская А., Газиев С., Тентиева Ч., Шерматова Ш., Шаяхмет Д. База данных креативных бизнесов Центральной Азии: аналитический отчет. – Алматы: Creative Central Asian Network, 2021. – 94 с.

30. Zhuparova A., Pukala R., Doszhan R. Analysis of the Development of Creative Industries in Kazakhstan: The Qualitative Analysis // Eurasian Journal of Economic and Business Studies. 2022. Vol. 4, No. 66. P. 145–159.