Қытай мен Орталық Азия елдері арасындағы қазіргі экономикалық ынтымақтастық формалары

Мақалада жаһандану және геосаяси трансформация жағдайындағы Қытай мен Орталық Азия елдері арасындағы қазіргі экономикалық ынтымақтастық формалары қарастырылады. Зерттеуде «Бір белдеу, бір жол» бастамасының аймақтық сауда, көлік инфрақұрылымы, энергетикалық өзара іс-қимыл және экономикалық интеграция үдерістеріне ықпалына ерекше назар аударылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін салыстырмалы, жүйелік және тарихи-логикалық тәсілдер құрайды. Жұмыста макроэкономикалық үрдістер, инфрақұрылымдық жобалар, сауда динамикасы, сондай-ақ сыртқы геосаяси факторлардың аймақтық экономикалық өзара әрекеттесуге әсері талданады. Зерттеу нәтижелері соңғы жылдары Қытай мен Орталық Азия елдері арасындағы ынтымақтастықтың көлік дәліздерін дамыту, инвестициялық жобаларды кеңейту және сауда-экономикалық байланыстарды нығайту есебінен айтарлықтай күшейгенін көрсетеді. Аймақтық интеграцияның негізгі факторлары ретінде инфрақұрылымдық байланыстылық пен энергетикалық ынтымақтастық айқындалды. Сонымен қатар, ынтымақтастық нәтижелерінің аймақ елдері арасында біркелкі бөлінбейтіні және олардың ұлттық экономикалық саясатқа, логистикалық инфрақұрылым деңгейіне және сыртқы нарық конъюнктурасына тәуелді екендігі анықталды. Зерттеу қорытындысы бойынша Қытай мен Орталық Азия арасындағы экономикалық өзара іс-қимыл қазіргі еуразиялық экономикалық дамудың маңызды элементі болып табылады және аймақтық сауда мен инфрақұрылымдық байланыстарды әртараптандыруға ықпал етеді.

1. Kadyrova E. China and Central Asia – A Course Towards Further Strengthening of Strategic Ties. 2022. URL: https://www.newscentralasia.net/2022/01/26/sammit-kitay-plyus-sentralnaya-aziya-25-yanvarya-2022/ (accessed: 01.03.2025)

2. Ruta M., Herrera Dappe M., Lall S., Zhang C. Belt and Road Economics: Opportunities and Risks of Transport Corridors. World Bank, 2025. URL: https://www.researchgate.net/publication/334041920_Belt_and_Road_Economics_Opportunities_and_Risks_of_Transport_Corridors (accessed: 01.03.2025)

3. Muratbekova A. Central Asia in China’s Foreign Policy: The Xi’an Summit. 2023. URL: https://www.eurasian-research.org/publication/central-asia-in-chinas-foreign-policy-xian-summit/?lang=ru (accessed: 01.03.2025)

4. Khitakhunov A. A New Era of Central Asia – China Cooperation: The Case of the China – Kyrgyzstan – Uzbekistan Railway. 2024. URL: https://www.eurasian-research.org/publication/the-new-era-of-central-asia-china-cooperation-the-case-of-the-china-kyrgyzstan-uzbekistan-railway/?lang=ru (accessed: 01.03.2025)

5. Kulagin V. Kitaj otchitalsja o roste ekonomiki na 5% v pervom polugodii 2024 goda. 2024. URL: https://www.vedomosti.ru/economics/articles/2024/07/16/1050153-kitai-otchitalsya-o-roste-ekonomiki (accessed: 01.03.2025)

6. Terentyev A. Dependency on Stimuli: What Awaits the Chinese Economy in 2024. 2024. URL: https://www.forbes.ru/finansy/504453-zavisimost-ot-stimulov-cto-zdet-kitajskuu-ekonomiku-v-2024-godu (accessed: 01.03.2025)

7. World Bank Forecasted GDP Growth of China for 2025. 2025. URL: http://kz.china-embassy.gov.cn/rus/sgxx/sgdt/202501/t20250124_11544786.htm (accessed: 01.03.2025)

8. Arutyunov A. Markets Absorbed the Escalation: Why Investors Barely Reacted to Nuclear Support. 2024. URL: https://kz.kursiv.media/2024-11-22/artr-nuclear-markets/ (accessed: 01.03.2025)

9. Zhao Huasheng China’s Contemporary Approaches to the Shanghai Cooperation Organization. 2022. URL: https://ru.valdaiclub.com/a/highlights/sovremennye-podkhody-kitaya/ (accessed: 01.03.2025)

10. Han Chunlin China’s Economy Continues to Give New Impetus to Global Development – Ambassador of China to Kazakhstan. 2025. URL: https://www.kt.kz/rus/project/ekonomika_kitaya_prodolzhaet_pridavat_novyy_impuls_1377973466.html (accessed: 01.03.2025)

11. Analysis of Trade Between Kazakhstan and China: Forecast Shows an Upward Trend. 2024. URL: https://www.zakon.kz/finansy/6424414-analiz-torgovli-mezhdu-kazakhstanom-i-kitaem-prognoz-pokazyvaet-trend-na-uvelichenie.html (accessed: 01.03.2025)

12. China Increased Imports to Kazakhstan by 45%. 2023. URL: https://ranking.kz/digest/kitay-narastilimport-v-kazahstan-na-45.html (accessed: 01.03.2025)

13. China’s Trade with Central Asia Is Rapidly Growing. 2023. URL: https://www.newscentralasia.net/2023/05/10/torgovlya-kitaya-s-tsentralnoy-aziyey-stremitelno-rastet/ (accessed: 01.03.2025)

14. Central Asia Traded Almost $95 Billion USD with China in 2024 // Bulletin of PRC–RF–CA. 2025. URL: https://russian.eurasianet.org/центральная-азия-наторговала-с-китаем-в-2024-году-почти-на-95-млрд (accessed: 01.03.2025)

15. Laruelle M. China’s Belt and Road Initiative in Central Asia: Ambitions, Risks, and Realities // Eurasian Geography and Economics. 2022. Vol. 63. No. 4. P. 389–408.

16. Cooley A. The Emerging Political Economy of OBOR: The Challenges of Promoting Connectivity in Central Asia and Beyond // Central Asian Survey. 2021. Vol. 40. No. 1. P. 1–15.

17. Peyrouse S. Infrastructure Connectivity and Regional Integration in Central Asia under the Belt and Road Initiative // Journal of Contemporary China. 2023. Vol. 327. No. 140. P. 214–229.

18. Clarke M. China’s Strategy in Central Asia: Economic Statecraft and Regional Influence // Asian Affairs. 2022. Vol. 53. No. 2. P. 255–272.