Технологиялық трансформация жағдайында креативті экономиканың сценарийлік даму моделін қалыптастыру

Жаһандық цифрландыру жағдайында креативті экономика ұлттық экономиканы әртараптандырудың және еңбек нарығын трансформациялаудың маңызды факторы ретінде қалыптасуда. Бұл зерттеу 2030 жылға дейінгі кезеңде технологиялық өзгерістерді ескере отырып, Қазақстанның креативті экономикасының дамуын сценарийлік болжау моделін әзірлеуге бағытталған. Эмпирикалық негіз ретінде сектордың ағымдағы жай-күйін сипаттайтын деректер пайдаланылды: ол жалпы жұмыспен қамтудың шамамен 3,5%-ын (шамамен 310 мың адам) және жалпы ішкі өнімнің 2,7%-ын құрайды, сондай-ақ цифрландыру әсерін сандық бағалау нәтижелері көрсеткендей, ICT қызметтері экспортының 1%-ға өсуі креативті индустриялардың қосылған құнының шамамен 1,541%-ға артуына алып келеді. Зерттеу әдіснамасы форсайт-тәсілді, сценарийлік талдауды және уақыт қатарларын эконометрикалық модельдеуді біріктіреді. Зерттеу аясында сектор дамуының әртүрлі траекторияларын көрсететін үш баламалы сценарий ұсынылған: «Инновациялық серпіліс», «Орташа бейімделу» және «Технологиялық артта қалу». Нәтижелер ықтимал даму бағыттарының кең ауқымын көрсетеді: инновациялық сценарий жүзеге асқан жағдайда креативті жұмыспен қамту үлесі 2030 жылға қарай 5,8–6,2%-ға жетуі мүмкін, ал қолайсыз жағдайда 3,2–3,5% деңгейінде тоқырау сақталады. Зерттеу нәтижелері табысты трансформацияның негізгі факторлары ретінде цифрлық инфрақұрылымды дамыту, өңірлік теңсіздікті азайту, білім беру жүйесін жаңғырту және креативті индустрияларды мемлекеттік қолдаудың тиімділігін айқындайды. Зерттеудің практикалық маңыздылығы сценарийлерді іске асыру тетіктерін әзірлеуде және креативті экономика мен еңбек нарығын дамытуға бағытталған мемлекеттік саясатқа ұсыныстар беруде көрініс табады.

1. Жакупова А., Кошкина О., Турекулова Д. Сценарный подход к прогнозированию рынка труда в Казахстане // Центральноазиатский экономический обзор. – 2021. – № 2. С. 45–62. URL: https://doi.org/10.31489/2021Ec2/45-62

2. Байтенова Л., Кенжебекова Д., Молдашев К. Цифровая трансформация и динамика рынка труда в Казахстане: роль программы «Цифровой Казахстан» // Journal of Asian Finance, Economics and Business. – 2022. – № 4. – С. 127–138. URL: https://doi.org/10.13106/jafeb.2022.vol9.no4.0127

3. Омарова А., Жусупова А., Кайдарова А. Региональный цифровой разрыв и развитие рынка труда в Казахстане // Региональные исследования. – 2023. – № 8. – С. 1456–1470. URL: https://doi.org/10.1080/00343404.2023.2187654

4. Нурпеисова А., Смайлова Л., Ахметова З. Креативные индустрии в Казахстане: современное состояние и перспективы развития // Центральноазиатский журнал социальных наук и гуманитарных дисциплин. – 2021. – № 3. – С. 89–104. URL: https://doi.org/10.26577/CAJSH.2021.v7.i3.09

5. Каримова Д., Сулейменова Б., Тастанбекова К. Влияние цифровизации на креативные индустрии Казахстана: эконометрический анализ // Евразийский журнал экономики и финансов. – 2024. – № 1. – С. 34–49. URL: https://doi.org/10.15604/ejef.2024.12.01.003

6. Абдрахманова Г., Кошкина О., Турекулова Д. Сценарное планирование трансформации рынка труда в условиях технологических изменений: казахстанский кейс // Форсайт и научно-техническая политика. – 2022. – № 2. – С. 78–92. URL: https://doi.org/10.17323/2500-2597.2022.2.78.92

7. Есенгельдин Б., Молдашев К., Сатпаева З. Количественное моделирование динамики занятости в Казахстане: применение методов временных рядов // Экономические анналы – XXI. – 2023. – № 1–2. – С. 45–58. URL: https://doi.org/10.21003/ea.V201-06

8. Сагинтаева А., Курманов Н., Аймагамбетов Е. Форсайт-методология в планировании рынка труда: проект «Атлас новых профессий» в Казахстане // Центральноазиатское обозрение. – 2022. – № 4. – С. 612–629. URL: https://doi.org/10.1080/02634937.2022.2089456

9. Кошкина О., Турекулова Д., Жакупова А. Структурная трансформация экономики Казахстана: отраслевые сдвиги и динамика занятости в 2011–2021 гг. // Постсоветские экономики. – 2023. – № 6. – С. 678–695. URL: https://doi.org/10.1080/14631377.2023.2198765

10. Байтенова Л., Молдашев К., Сатпаева З. Цифровизация и новые формы занятости в Казахстане: возможности и вызовы // Информационные технологии и знания. – 2024. – № 1. – С. 56–71. URL: https://doi.org/10.26615/978-1-954085-86-5_005

11. Нурпеисова А., Ахметова З., Смайлова Л. Платформенная экономика и гибкая занятость в креативном секторе Казахстана // Журнал евразийских исследований. – 2023. – № 2. – С. 189–204. URL: https://doi.org/10.1177/18793665231165432

12. Омарова А., Кайдарова А., Жусупова А. Цифровая инфраструктура, человеческий капитал и региональные рынки труда в Казахстане // Региональная наука: политика и практика. 2024. – № 2. – С. 234–251. URL:https://doi.org/10.1111/rsp3.12678

13. Сулейменова Б., Тастанбекова К., Каримова Д. Молодежная безработица и NEET в Казахстане: тенденции и политические последствия // Центральноазиатский журнал труда и социальной защиты. – 2022. – № 4. – С. 112–128. URL: https://doi.org/10.26577/CAJLSP.2022.v8.i4.11

14. Абдрахманова Г., Есенгельдин Б., Сагинтаева А. Неформальная занятость как адаптивный механизм на рынке труда Казахстана // Постсоветские дела. – 2021 – № 5. – С. 456–473. URL: https://doi.org/10.1080/1060586X.2021.1967890

15. Каннингем С., Мяо Цз., Херн Г. Будущее креативного труда и цифровой экономики. // International Journal of Cultural Policy. – 2021 – Vol. 27. No. 7. P. 857–872. URL: DOI: 10.1080/10286632.2020.1817070

16. Флю Т. Креативные индустрии в постпандемический период: между восстановлением и трансформацией. // Creative Industries Journal. 2022 Vol. 15. No. 3. P. 227–242. URL: DOI: 10.1080/17510694.2022.2032014

17. Комуниан Р., Ингленд Л. Креативный и культурный труд без фильтров: COVID-19 и выявленная нестабильность занятости в креативной экономике. // Cultural Trends. 2020. Vol. 29. No. 2. P. 112–128. URL: DOI: 10.1080/09548963.2020.1770577