Қазақстан Республикасы мегаполистерінің цифрлық туристік-экскурсиялық инфрақұрылымын дамытудың кедергілері мен қозғаушы күштері

Зерттеудің мақсаты – Қазақстанда цифрлық туризм мен экскурсиялардың тартымдылығын дамытудың ерекшеліктерін зерттеу. Мақала туризмді цифрлық трансформациялаудың негізгі кедергілерін талдап, саяси, экономикалық, әлеуметтік және технологиялық факторларды қарастырады және саланың ұлттық ерекшеліктерін ескере отырып, оларды еңсерудің ықтимал жолдарын ұсынады. Зерттеу ірі мегаполистердің қалалық ортасының белсенді цифрлық трансформациясы контекстінде туризм мен экскурсиялық қызметтерді дамытудың теориялық аспектілерін қарастырады және цифрлық туристік инфрақұрылымның қалыптасуына сыртқы ортаның әсерін бағалайды. PEST талдауы негізінде цифрлық инфрақұрылымның тартымдылығын, ақпараттық жүйелердің интеграциялану деңгейін, кадрлық және институционалдық жағдайларды анықтайтын негізгі факторлар айқындалды. Атап айтқанда, туристік секторда заманауи цифрлық шешімдерді енгізуге кедергі келтіретін деректердің фрагментациясы, цифрлық теңсіздік және мамандар тапшылығы мәселелеріне ерекше назар аударылады. Мақала цифрлық туристік және экскурсиялық инфрақұрылымның тартымдылығын арттырудың басым бағыттарын негіздейді: біртұтас цифрлық экожүйені қалыптастыру, ірі деректер аналитикасын дамыту, цифрлық бизнес құзыреттерін жетілдіру және қалалық туристік ортаға ақылды технологияларды енгізуді ынталандыру. Алынған нәтижелер туризмді цифрландыру бағдарламаларын әзірлеуде, сондай-ақ Қазақстанның мегаполистеріндегі басқару органдары мен туристік индустрия субъектілерінің практикалық қызметінде қолданылуы мүмкін.

1. Bekenova L., Korvyakov V., Drapkin I. Сonnection of Investment Activity and Digitalization in the Megacities of the Republic of Kazakhstan, Economics // The Strategy and Practice. 2021, no. 3, pp. 94–105. URL: https://doi.org/10.51176/1997-9967-2021-3-94-105

2. Berdibekova A., Sadykova G., Alpeissova S., Parimbekova L., Zhanabayeva Z. Prospects for the Formation of a Smart Destination as a Determining Factor in the Modernization of Urban Infrastructure and a Means of Sustainable Urban Tourism Development in Kazakhstan // Journal of Environmental Management and Tourism. 2022, no. 13(64), pp. 14–32. URL: https://doi.org/10.14505/jemt.13.8(64).14

3. Shilibekova B., Plokhikh R., Dávid L. On the path to tourism digitalization: the digital ecosystem by the example of Kazakhstan // GeoJournal of Tourism and Geosites. 2024, no. 4(57), pp. 2060–2070. URL: https://doi.org/10.30892/gtg.574spl20-1373

4. Shilibekova B., Plokhikh R. Assessing readiness and breaking barriers to tourism digitalization: a case study of Kazakhstan // Economic Series of the Bulletin of the L.N. Gumilyov ENU. 2025, no. 2, pp. 365–385. URL: https://doi.org/10.32523/2789-4320-2025-2-365-385

5. Sergeyeva A., Abdullina A., Nazarov M., Turdimambetov I., Maxmudov M., Yanchuk S. Development of Cross-Border Tourism in Accordance with the Principles of Sustainable Development on the KazakhstanUzbekistan Border // Sustainability. 2022, no. 14(19), pp. 12734. URL: https://doi.org/10.3390/su141912734

6. Rsaldin E., Toleubaeva A., Manap A. The impact of digitalization on the financing and development of the tourism industry // Statistika, uchet i audit. 2025, no. 2, pp. 45–61. URL: https://doi.org/10.51579/15632415.2025.-2.07

7. Sheikhi A., Mesiar R.A. A classification using mixture of concordance measures // Iranian Journal of Fuzzy Systems. 2025, no. 3(22), pp. 139–149. URL: https://doi.org/10.22111/ijfs.2025.51019.9017

8. Dauletkhanova Y., Sapiyeva A., Kaliyeva A. Enhancing digital tourist flow forecasting and infrastructure resilience in resort areas // Bulletin of the L.N. Gumilyov ENU. Chemistry. Geography. Ecology Series. 2025, no. 2(151), pp. 143–153. URL: https://doi.org/10.32523/2616-6771-2025-151-2-143-153

9. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планироваю и реформам Республики Казахстан. URL: https://www.stat.gov.kz/ (дата обращения: 15.05.2026)

10. Dyussekeyeva Y., Kadyrbekova D., Issakov Y., Ageleuova A., Zhaksybekova D., Gajic T. Forecasting technology acceptance in tourism and hospitality: lessons from Akmola region in Kazakhstan // GeoJournal of Tourism and Geosites. 2025, no. 3(61), pp. 1519–1530. URL: https://doi.org/10.30892/gtg.61311-1521

11. Kadyrbekova D., Orazanbay M. Using digital innovations for tourism development in East Kazakhstan // Tourism, leisure and hospitality. 2024, no. 2, pp. 23–29. URL: https://doi.org/10.59649/29595185-2024-2-23-29

12. Mamrayeva D., Tashenova L. Analysis of the tourism infrastructure of the cities of Central Kazakhstan//BuketovbusinessReview.2021,no.3(103),pp.73–83.URL:https://doi.org/10.31489/2021ec3/73-83

13. Kanat G., Yang Z., Wang C., Akbar I., Mominov S. Evaluation of Competitiveness of e-Commerce Websites in Kazakhstan // Sustainability. 2024, no. 16(24), pp. 10972. URL: https://doi.org/10.3390/su162410972

14. Saparov K., Omirzakova M., Yeginbayeva A., Sergeyeva A., Saginov K., Askarova G. Assessment for the Sustainable Development of Components of the Tourism and Recreational Potential of Rural Areas of the Aktobe Oblast of the Republic of Kazakhstan // Sustainability. 2024, no. 9(16), pp. 3838. URL: https://doi.org/10.3390/su16093838

15. Zheldibayev A., Kulazhanov Y., Moldagaliyeva A., Abdildayeva N., Zhoya K., Sarkitkan K., Savanchiyeva A., Aldasheva A., Askarova M., Pavlichenko L. Study of the current state and prospects for the development of tourist flow in the city of Almaty, Kazakhstan // GeoJournal of Tourism and Geosites. 2024, no. 4(57), pp. 1952–1963. URL: https://doi.org/10.30892/gtg.574spl09-1362

16. Pinke-Sziva I., Keller K., Kovács L. Smart positioning: how smart technologies can increase the attractiveness of heritage tourism destinations? The case of a small-scale Hungarian heritage city // Journal of Heritage Tourism. 2023, no. 19, pp. 762–780. URL: https://doi.org/10.1080/1743873x.2023.2276271

17. Wu S., Wang J., Jia Y., Yang J., Li J. Planning and layout of tourism and leisure facilities based on POI big data and machine learning // PLOS One. 2025, no. 3(20), pp. e0298056. URL: https://doi.org/10.1371/ journal.pone.0298056