Қазақстанның тұрақты өңірлік даму жүйесіндегі халық денсаулығына инвестициялар

Халық денсаулығына салынатын инвестициялар тұрақты өңірлік дамудың негізгі факторларының бірі болып табылады. Олар адами капиталдың ұдайы өндірілуімен, демографиялық тұрақтылықпен және әлеуметтік тұрақтылықпен тікелей байланысты. Аумақтық теңсіздік жағдайында мұндай инвестициялардың тиімділігі өңірлер бойынша әркелкі қалыптасады. Бұл әсіресе «ядро–периферия» үлгісі айқын байқалатын аймақтар үшін өзекті. Қазақстан жағдайында денсаулық сақтау саласындағы инвестициялардың өңірлік дамуға ықпалын бағалау ғылыми әрі практикалық маңызын сақтап отыр. Зерттеудің мақсаты – халық денсаулығына бағытталған инвестициялардың тұрақты өңірлік дамуды қамтамасыз етудегі рөлін бағалау. Зерттеу нысаны ретінде Шығыс Қазақстан облысы қарастырылды. Өскемен қаласының рөлі жеке талданды. Зерттеуде 2019– 2025 жж. аралығындағы денсаулық сақтау жүйесінің инвестициялық динамикасы, ресурстық қамтамасыз етілуі және нәтижелік көрсеткіштері талданды. Эмпирикалық база ретінде Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының және Денсаулық сақтау министрлігінің ресми деректері пайдаланылды. Зерттеу әдістері динамикалық, салыстырмалы және құрылымдық талдауды қамтиды. Сонымен қатар аумақішілік салыстыру әдісі қолданады. Зерттеудің ғылыми маңыздылығы денсаулық сақтау саласындағы инвестициялардың өңірлік деңгейде теңестіруші әсерінің шектеулі екенін анықтаумен сипатталады. Қаржыландырудың өсуі жүйенің тұрақты жұмысын қамтамасыз етеді. Ол пандемиядан кейінгі кезеңде жекелеген көрсеткіштердің қалпына келуіне ықпал етеді. Алайда медициналық инфрақұрылым мен кадрлардың аумақтық шоғырлануы инвестициялардың әлеуметтік қайтарымын шектейді. Зерттеу нәтижелері өңірлік денсаулық сақтау саясатын жетілдіруде қолданылуы мүмкін. Олар медициналық қызметтердің қолжетімділігін арттыруға бағытталған шешімдер қабылдауға негіз болады.

1. Grossman M. On the Concept of Health Capital and the Demand for Health // Journal of Political Economy. 1972. Vol. 80. No. 2. P. 223–255.

2. Bloom D.E., Canning D., Sevilla J. The Effect of Health on Economic Growth: A Production Function Approach // World Development. 2004. Vol. 32. No. 1. P. 1–13.

3. World Health Organization. Tracking Universal Health Coverage: 2023 Global Monitoring Report. Geneva: WHO, 2023.

4. Krugman P. Increasing Returns and Economic Geography // Journal of Political Economy. 1991. Vol. 99. No. 3. P. 483–499.

5. Sen A. Development as Freedom. New York: Alfred A. Knopf, 1999.

6. OECD. Regional Outlook 2023: Place-Based Policies for the Green and Digital Transitions. Paris: OECD Publishing, 2023.

7. Shaltynov A., Kadyrova G., Beisenova L. Regional disparities in healthcare infrastructure in Kazakhstan // Central Asian Economic Review. 2023. No. 2. P. 45–61.

8. Қазақстан Республикасы стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігінің Ұлттық статистика бюросы. Денсаулық сақтау статистикасы. URL: https://stat.gov.kz (өтініш берілген күн: 26.03.2026)

9. Министерство здравоохранения Республики Казахстан. Официальная статистика здравоохранения. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/dsm (дата обращения: 26.03.2026)

10. Бюро национальной статистики Республики Казахстан. Социально-демографические показатели регионов. URL: https://stat.gov.kz (дата обращения: 26.03.2026)

11. World Bank. Spending Better, Not More: Efficiency of Health Expenditure. Washington, DC: World Bank, 2024.

12. Bloom D.E., Kuhn M., Prettner K. Health and Economic Growth: Reconciling the Micro and Macro Evidence // Journal of Economic Growth. 2023. Vol. 28. No. 3. P. 315–346.

13. OECD. Health at a Glance 2024: OECD Indicators. Paris: OECD Publishing, 2024.

14. World Health Organization. Global Health Workforce Stock and Distribution. Geneva: WHO, 2023.

15. OECD. Health System Performance and Efficiency: Policy Challenges. – Paris: OECD Publishing, 2024.

16. Rodríguez-Pose A., Ketterer T. Institutional change and regional inequality // Regional Studies. 2023. Vol. 57. No. 1. P. 3–17.

17. World Health Organization. Health Workforce Policy and Management in Transition Economies. Geneva: WHO, 2024.

18. World Bank. Health Financing and Equity in Middle-Income Countries. – Washington, DC: World Bank, 2025.

19. Gupta S., Verhoeven M. The efficiency of public health spending revisited // Health Policy. 2023. Vol. 127. No. 4. P. 451–460.