Адами капитал және білім экономикасындағы таланттарды басқару

Зерттеудің мақсаты-білім экономикасы жағдайында адами капитал мен таланттарды басқару арасындағы байланысты талдау, сонымен қатар еңбек әлеуетін тиімді пайдалануға әсер ететін факторларды анықтау. Зерттеуде экономикалық және статистикалық талдау, халықаралық тәжірибені салыстырмалы талдау және еңбек нарығының көрсеткіштерін корреляциялық модельдеу әдістері қолданылады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы білім экономикасындағы Қазақстанның кадрлық базасының жай-күйі мен динамикасын сандық түрде анықтайтын адами капиталдың интегралды индексін әзірлеу мен сынақтан өткізуде жатыр. Бұл тәсіл таланттарды басқаруды кадрлық тәжірибенің жиынтығы ретінде ғана емес, сонымен бірге ұлттық экономиканың тұрақтылығына әсер ететін мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясаттың маңызды элементі ретінде қарастырады. Талдау көрсеткендей, цифрландыру және еңбек нарығын тұрақтандыру процестері орта мерзімді перспективада адами капиталдың өсуіне ықпал етеді. Сонымен қатар, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын шығындардың жеткіліксіздігі инновацияға негізделген білім экономикасына көшудің негізгі кедергісі болып қала береді. Болжалды модельдеу цифрлық құзыреттіліктерді одан әрі дамыту және таланттарды басқару жүйелерін институционалдық нығайту контекстінде интегралдық көрсеткіштің оң динамикасының жалғасуын растайды. Алынған нәтижелер таланттарды басқару білім экономикасындағы адами капиталды дамытудың стратегиялық құралы екенін растайды. Білім беру саясатының, еңбек нарығын реттеудің және корпоративтік персоналды басқару тәжірибесінің интеграциясы тұрақты экономикалық өсудің және ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттіліктің алғышарты болып табылады.

1. Schultz T.W. Investment in Human Capital // The American Economic Review. 1961. Vol. 51. No. 1. P. 1–17.

2. Becker G.S. Human Capital: ATheoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. New York: Columbia University Press. 1964. 187 p.

3. Mincer J. Schooling, Experience and Earnings. New York: Columbia University Press, 1974. 152 p.

4. Lucas R.E. On the Mechanics of Economic Development // Journal of Monetary Economics. 1988. Vol. 22. No. 1. P. 3–42.

5. Romer P.M. Endogenous Technological Change // Journal of Political Economy. 1990. Vol. 98. No. 5. P. 71–102.

6. Drucker P.F. The Age of Discontinuity: Guidelines to Our Changing Society. New York: Harper & Row. 1969. 408 p.

7. Drucker P.F. Post-Capitalist Society. New York: Harper Business. 1993. 232 p.

8. Stewart T.A. Intellectual Capital: The New Wealth of Organizations. New York: Doubleday Currency. 1997. 278 p.

9. Edvinsson L., Malone M.S. Intellectual Capital: Realizing Your Company’s True Value by Finding Its Hidden Brainpower. New York: Harper Business. 1997. 240 p.

10. Watkins D. Talent Management // Training and Development. 1998. Vol. 52. No. 12. P. 6–7.

11. Michaels E., Handfield-Jones H., Axelrod B. The War for Talent. Boston: Harvard Business School Press, 2001. 251 p.

12. Ulrich D., Brockbank W. The HR Value Proposition. Boston: Harvard Business School Press. 2005. 336 p.

13. Tsaousiotis T., et al. A new perspective on talent management: An integrative review of the current literature. Administrative Sciences. 2025. No. 15 (3). Р. 102. https://doi.org/10.3390/admsci15030102

14. Zidan Shan & Yaqi Wang. Strategic Talent Development in the Knowledge Economy: A Comparative Analysis of Global Practices // Journal of the Knowledge Economy, Springer; Portland International Center for Management of Engineering and Technology (PICMET). 2024. Vol. 15(4). Р. 19570–19596. https://doi.org/10.1007/s13132-024-01933-w

15. Liu M. L. An empirical study on talent management strategies of knowledge-based organizations using entrepreneurial psychology and key competence. Frontiers in Psychology. 2021. Vol. 12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.721245

16. Menezes F., et al. The role of talent management in enhancing employee retention: Mediating the influence of psychological empowerment // Sustainability. 2025. No. 17(7). 3277. https://doi.org/10.3390/su17073277

17. Schinnenburg H., Böhmer N. Re-focusing talent management: Frontline and essential work as the contemporary challenge. Human Resource Management Review. 2025. No. 35(3). 101090. https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2025.101090

18. Ghasemi Y. Foresight in human resource management in knowledge-based // Journal of Research in Management and Digital Economy (PDF). 2025.

19. Mebratie E., Shanbel B., Awoke A., Dessalegne B. Knowledge-based human resource management practices and organizational performance in selected universities of Amhara regional state, Ethiopia: the moderating effect of intellectual capital // Cogent Business & Management. 2025. No. 12(1). DOI: https://doi.org/10.1080/23311975.2025.2491688

20. Lenz M. V., Schmidt S. L., Schreyer D. The impact of personality traits on talents’ performance throughout development phases: Empirical evidence from professional football. // Applied Economics. 2020. No. 52(37). Р. 4073– 4091.

21. Hasmin Tamsah, Jumiaty Nurung, Nasriani, Yusriadi Yusriadi. Talent and knowledge management on employee performance in public organization // International Journal of Professional Business Review. Miami. 2023. Vol. 8. No. 4. Р. 01–16. https://doi.org/10.26668/businessreview/2023.v8i4.1557

22. Nurbekova R., Ileuova G. Presidential youth personnel reserve development by talent management implementation in Kazakhstan // Қоғам. Scientific-Analytical Journal. 2022. No. (3/75). https://doi.org/10.52536/2788-5860.2022-3.0222

23. Iskendirova S., Zharov Y., Zhulamanova D. Talent management in public administration of the Republic of Kazakhstan: Challenges and prospects. // Public Administration and Civil Service. 2024. No. 1(88). Р. 48–63. https://doi.org/10.52123/1994-2370-2024-1202

24. Turdalina S., et al. Human capital in the field of commercialization: Assessment of the competencies of technology transfer specialists. // Buketov Business Review. 2025. Vol. 30. No. 1(117). Р. 43–51. DOI: https://doi.org/10.31489/2025Ec1/43-51

25. Rakhimzhanova G., Shayakhmetova L., Tolepov A., Maidyrova A., Tadjieva S. Economic assessment of the quality of human capital. // Montenegrin Journal of Economics. 2024. No. 20(4). Р. 225–238. https://doi.org/10.14254/1800-5845/2024.20-4.19

26. Polevoy S.V., Gelmanova Z.S., Gelashvili N.N. The impact of industrial poverty deprivation risks to the quality of human capital in Kazakhstan. // Buketov Business Review. The Economics series. 2024. Vol. 29. No. 4(116). https://doi.org/10.31489/2024Ec4/96-109

27. Данные Бюрo национальной статистики Агентства пo стратегическому планированию и рефoрмам Республики Казахстан. URL: http://www.stat.gov.kz (дата обращения: 01.03.2026)