Инфрақұрылымдық жобаларға ислам қаржысын жұмылдырудың институционалдық тұстары

2040 ж. қарай Қазақстанда болжанып отырған 84 млрд АҚШ доллары көлеміндегі инфрақұрылым тапшылығын мемлекеттік-жеке меншік әріптестік (МЖӘ) бастамаларын жүзеге асыру және исламдық қаржыландыру сияқты балама көздерден инвестициялар тарту арқылы айтарлықтай азайтуға болады. Исламдық қаржыландыру бұл алшақтықты жою үшін айтарлықтай әлеуетке ие, бірақ оны жұмылдыруда институционалдық кедергілеріне тап болады. Бұл зерттеу Қазақстандағы инфрақұрылымдық МЖӘ жобаларына исламдық қаржыландыруды тартуға ықпал ететін институционалдық жағдайларды қарастырады. Институционалдық құжаттардың бағытталған сапалық контент-талдауы Дуглас Норттың формалды ережелер, бейресми шектеулер және олардың орындалуын қамтамасыз ету тетіктері арасындағы айырмашылыққа негізделеді. Талдау заңнаманы, реттеуші құжаттарды және жарияланған нарықтық деректерді Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (BAKAD) мен Көкшетау ауруханасы жобаларының мысалдарымен ұштастырады. Зерттеу нәтижесінде Қазақстанның инфрақұрылымдық МЖӘ үшін ислам қаржысын тиімді жұмылдыруға кедергі келтіретін қиындығы тек ислам қаржысы үшін қолданыстағы бөлшектенген нормативтік базаны кеңейту ғана емес, сонымен қатар ресми институттарды терең тамырланған әлеуметтік бейресми нормалармен қайта үйлестіру және орындау тетіктерін реттеу екенін анықтады. Бұл зерттеу әдетте әдебиеттерде бөлек талданып келе жатқан Қазақстандағы МЖӘ шеңберінде ислам қаржысын жұмылдыруды зерттеу арқылы ерекше үлес қосады. Жұмыстың ерекшелігі ислам қаржы ресурстарын жұмылдырудағы айқын емес бейресми және орындау кедергілері туралы теориялық және практикалық талқылауларды қамтитын кешенді институционалдық талдауда жатыр.

1. Global Infrastructure Outlook. URL: https://outlook.gihub.org/ (accessed: 06.03.2026)

2. OECD. Sustainable Infrastructure for Low-Carbon Development in Central Asia and the Caucasus: Hotspot Analysis and Needs Assessment. Paris: OECD Publishing, 2019. P. 109–110. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2019/12/sustainable-infrastructure-for-low-carbondevelopment-in-central-asia-and-the-caucasus_c6d97493/d1aa6ae9-en.pdf (accessed: 23.09.2026)

3. Zhexenbay N., Kuanova L.A. and Intykbayeva S.Zh. Mobilizing Islamic finance in Kazakhstan: Evidence from the BAKAD project. Education. Quality Assurance. 2026, No. 1(42). P. 77–83. URL: https://doi.org/10.58319/26170493_2026_1_76

4. Ebrahim M.S. Integrating Islamic and conventional project finance // Thunderbird International Business Review. 1999. No. 41(4 and 5), pp. 583–609. URL: https://doi.org/10.1002/tie.4270410416

5. Hanane G. Islamic Finance as a Natural Option for Infrastructure Projects // Economics and Finance. 2025. Volume 13. Issue 1. P. 100. URL: http://doi.org/10.51586/2754-6209.2025.13.1(100)

6. World Bank Group; Islamic Development Bank Group. Reference Guide: Islamic Finance for Infrastructure PPP Projects. Washington, DC: World Bank, 2019. URL: https://ppp.worldbank.org/sites/default/files/2022-02/REFERENCE_GUIDE_ISLAMIC_FINANCE_FOR_INFRASTRUCTURE_PPP_PROJECTS.pdf

7. Kasri R. A., Siddiq M. R., Wibowo F. A. Determinants of Public-Private Partnership Implementation in OIC Countries // Journal of Islamic Monetary Economics and Finance. 2022. No. 8(2), pp. 275–304. DOI: 10.21098/jimf.v8i2.1437. URL: https://jimf-bi.org/JIMF/article/view/1437

8. Taleb A., Khater T. The role of using Islamic finance to boost infrastructure development for sustainable economic growth // International Journal of Economic Perspectives. 2024. Vol. 18. No. 3. P. 730–754. URL: https://ijeponline.org/index.php/journal/article/view/589

9. North D.C. Institutions, Institutional Change, and Economic Performance. Cambridge University Press. 1990. URL: https://epistemh.pbworks.com/f/8.%20InstitutionsInstitutional_Change_and_Economic_Performance.pdf (accessed: 17.03.2026)

10. Sagiyeva R.K., Kuanova L.A. Analysis of Islamic Finance Development in Kazakhstan: Overview and Prospects // Economy: Strategy and Practice. 2019. Vol. 14. No. 3. P. 39–48.

11. Arystanbayeva S.S., Kuttybaeva N.B., Raikhanova G.A. The development of Islamic banks in Kazakhstan // Central Asian Economic Review. 2023. No. 6. P. 150–158. URL: https://doi.org/10.52821/27894401-2023-6-150-158

12. Nagayev R., Stambakiyev N. Islamic Finance Industry in Kazakhstan: Then and Now // Eurasian Journal of Religious Studies. 2022. No. 29. P. 61–71. URL: https://doi.org/10.26577//EJRS.2022.v29.i1.r8

13. Алина Г.Б. Современные тенденции развития исламского банкинга: зарубежный и отечественный опыт // Вестник Казахского университета экономики, финансов и международной торговли. – 2024. – № 2(55). – C. 101–110. URL: https://doi.org/10.52260/2304-7216.2024.2(55). 36

14. Shoev M., Mukhitdinov R., Anarbayev N., and Abdulazeem A. Islamic Banking in Kazakhstan: Challenges and Opportunities for Shariah-Compliant Products Development // Eurasian Journal of Religious Studies. 2025. Vol. 41. No. 16. P. 58–71. DOI: 10.26577//ejrs20254116

15. Sagiyeva R., Kuanova L., Ryskulov A., Stambakiyev N., Doszhan R. “Institutional traps” in the Islamic finance development: the experience of Kazakhstan // Journal of Islamic Marketing. 2025. URL: https://doi.org/10.1108/JIMA-07-2024-0302

16. Sagiyeva, R., Mahfudz, A., and Oteshova, D. Sukuk as an Islamic finance alternative for investment in infrastructure in Kazakhstan: Institutional perspectives // Vestnik Turan University. 2023. No. 4. P. 390–402. URL: https://doi.org/10.46914/1562-2959-2023-1-4-390-402

17. Kenzhaliyev M.Z. Legal regulation of the Islamic finance: comparative analysis of the legal framework of the Republic of Kazakhstan, «Astana» International Financial Center, and the United Kingdom // Scientific and Legal Journal «Bulletin of the Institute of Legislation and Legal Information of the Republic of Kazakhstan». 2023. No. 4(75). URL: https://doi.org/10.52026/2788-5291_2023_75_4_241

18. Hsieh H.F., Shannon S.E. Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research. 2005, no. 15(9), pp. 1277–1288. DOI: 10.1177/1049732305276687

19. North D.C. Economic Performance Through Time // The American Economic Review. 1994. Vol. 84. No. 3. P. 359–368.

20. AIFC and IsDB. Islamic Finance Country Report: Kazakhstan. 2024. URL: https://aifc.kz/wp-content/uploads/2024/09/ifcr-kazakhstan_2024_eng_print-1.pdf (accessed 26.04.2026)

21. Nagimova A. Islamic Capital in Kazakhstan // World Eсonomy and International Relations. 2021, vol. 65, no. 2, pp. 100–108. URL: https://doi.org/10.20542/0131-2227-2021-65-2-100-108

22. National Bank of the Republic of Kazakhstan. Chronicle of the development of Islamic finance in Kazakhstan. URL: https://nationalbank.kz/en/page/hronika-razvitiya (accessed: 30.03.2026)

23. Kuanova L. Islamic Finance Ecosystem’s Institutional Support: The Case of Kazakhstan // Journal of Critical Realism in Socio-Economics (JOCRISE). 2023. No. 1(2). Article 2. URL: https://doi.org/10.21111/jocrise.v1i2.17

24. Постановление Правительства Республики Казахстан от 29 марта 2012 года № 371 «Об утверждении Дорожной карты развития исламского финансирования до 2020 года». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1200000371 (дата обращения: 30.03.2026)

25. Saharudin S.I.A., and Bakar N.A. Regulatory Frameworks, Product Development and Market Penetration: A Comparative Study of Islamic Finance in Malaysia and Saudi Arabia // International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences. 2024. No. 14(4). P. 536–564. http:// dx.doi.org/10.6007/IJARAFMS/v14-i4/23175

26. Kenzhaliyev M. Perspectives of the Court of the Astana International Financial Centre: Potential to Transform the Central Asian Legal Landscape // Asian Journal of Comparative Law. 2024, no. 19(1), p. 160–179. DOI: 10.1017/asjcl.2023.37

27. Абишева М.Н., Юхневич Э.Э. Қазақстандағы Исламдық сақтандыруды дамытудың құқықтық мәселелері // Eurasian Scientific Journal of Law. 2025. 3(12), p.27–40. URL: https://doi.org/10.46914/29594197-2025-1-3-27-40

28. Thomson Reuters. Kazakhstan Islamic Finance 2016. A new frontier to Islamic Finance. URL: https://cibafi.org/files/l1/content/ci1637-kazakhstancountryreport2015.pdf. (accessed: 04.02.2026)

29. AIFC. Islamic finance: Kazakhstan market analysis. 2024. URL: https://aifc.kz/wp-content/uploads/2024/07/1.3-islamic-finance-kazakhstan-market-analysis-final-_-eng.pdf (accessed 18.02.2026)

30. ZICO Shariah. Islamic Finance Master Plan for the Republic of Kazakhstan 2020–2025. 2020. NurSultan: Prepared for AIFC, Supported by IsDB. URL: https://bc.aifc.kz/files/pages/721/documents/1/islamicfinance-master-plan-for-the-republic-of-kazakhstan-2020-2025.pdf (accessed 26.04.2026)