Қазақстан республикасында жасыл қаржыландыруды дамытудың қазіргі заманғы үрдістері

Соңғы жылдары орнықты даму шеңберiнде жасыл қаржыландыру технологияларын жетiлдiру мәселелерi, сондай-ақ оларды жаңғырту бағыттары қазiргi заманғы ғалым экономистердiң ғылыми еңбектерiнде қаралуда. Экономикасы дамыған елдерде қазiргi уақытта экологиялық таза (жасыл) облигацияларды дамытуға ықпал ететiн қазiргi заманғы инвестициялық экожүйелердi дамыту жөнiндегi жобалар табысты жүзеге асырылуда. Жұмыстың мақсаты – әлемдік үрдістерді талдау негізінде Қазақстан Республикасында жасыл қаржыландыру құралдарын дамытудың негізгі бағыттарын айқындау. Мақалада орнықты даму мақсаттарын іске асырудың халықаралық тәжірибесін талдау қаралды, соның негізінде жасыл облигациялар нарығы жасыл, әлеуметтік және орнықты облигацияларды дамыту үшін қозғаушы күш ретінде айқындалды. Жүргізілген талдау Еуропаның көптеген елдерінде орнықты даму саласында оң нәтижелер үрдісі байқалатынын, ал халықаралық ұйымдар жасыл қаржыландыру құралдарын бірлесіп шығаруды қамтамасыз ететін неғұрлым маңызды субъектілер болып табылатынын анықтады. Жүргізілген практикалық талдау негізінде мақалада Қазақстан Республикасындағы жасыл қаржыландыру нарығының ағымдағы жай-күйіне баға беріліп, жасыл және орнықты облигацияларды дамытудың қазіргі заманғы үрдістері, атап айтқанда қаржы ұйымдарының стратегиясы мен бизнес-моделіне ESG критерийлерін интеграциялау бойынша қабылданып жатқан шаралар айқындалды. Зерттеу нәтижелері авторларға Қазақстанда жасыл экономиканы қаржыландыру саласындағы нормативтік құжаттар мен мемлекеттік бағдарламаларды үйлестіру жолымен орнықты даму құралдарын енгізу арқылы жасыл қаржыландыруды дамытуды ынталандыру жөніндегі мемлекеттік саясаттың бағыттарын айқындауға мүмкіндік берді. Жасыл қаржыландыруды дамыту жөніндегі мемлекеттік шаралар экологиялық бағдарларға бағытталуы тиіс екенін ескеру қажет. Зерттеу мақсатына қол жеткізу үшін авторлар Қазақстан Республикасындағы бизнес экономикасының өзгеруі жағдайында жасыл қаржыландырудың қазіргі және болашақ үрдістерін, сын-қатерлері мен мүмкіндіктерін айқындауға мүмкіндік берген ақпаратты қорыту және жүйелеу әдістерін пайдаланған. Жасыл құралдар нарығының жай-күйіне салыстырмалы талдау Climate Bond Initiativ деректер қорының параметрлері негізінде жүргізілді.

1. Бобылёва С.Н., Кирюшина П.А., Кудрявцева О.В. Зеленая экономика и цели устойчивого развития: коллективная монография. – Москва, 2019. – 282 с.

2. Pearce D.W., Markandya A., Barbier E.R. Blueprint for a green economy. Abingdon, New York: Earthscan Publication, 1989. Р. 71–72.

3. Акимов О.М. Зеленые финансы: учебное пособие. – Москва: КНОРУС, 2024. – 180 с.

4. Green Finance and Investment. 2023. URL: https://www.oecd-ilibrary.org//environment/scaling-upadaptation-finance-in-developing-countries_b0878862-en (accessed: 04.11.2024)

5. Облигации, связанные с устойчивым развитием: перспективный инструмент финансирования ESG трансформации. 2023. URL: https://aifc.kz/wp-content/uploads/2024/05/rus_sustainability-linkedbonds-slb-report-aifc.pdf (дата обращения: 18.05.2025)

6. Концепция по переходу Республики Казахстан к зеленой экономике, утвержденная Указом Президента РК от 30.05.2013 года № 577. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/U1300000577 (дата обращения: 04.02.25)

7. Постановление Правительства РК от 31.12.2021 года «Об утверждении классификации (таксономии) «зеленых» проектов, подлежащих финансированию через «зеленые» облигации и «зеленые» кредиты». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000996/history (дата обращения: 12.04.2024)

8. Financing the Corporate Climate Transition with Bonds. 2023. URL: https://www-climatebonds-net/ (accessed: 18.07.2023)

9. Environmental Finance Natural Capital Insight 2025. URL: https://www.environmental-finance.com/content/downloads/environmental-finance-natural-capital-insight-2025.html (accessed: 14.11.2025)

10. Emerging Market Green Bonds: 2024 IFC Amundial Joint Report. URL: https://www.ifc.org/content/dam/ifc/doc/2025/emerging-market-green-bonds2024.pdf (accessed: 15.06.2025)

11. Green finance: current status, development, and future course of actions in China / W. Feng [et al.] // Environmental Research Communications. 2023, vol. 5, no. 3, article 035005. URL: https://doi.org/10.1088/2515-7620/acc1c

12. Sustainble Bond Insight 2025. URL: https://www.environmental-finance.com/content/downloads/sustainable-bonds-insight-2025.html (accessed:14.11.2025)

13. Финансы и отчетность в странах БРИКС: oбщие знаменатели. 2024. URL: http://www.acra-ratings.ru/ERG (дата обращения:11.10.24)

14. Muganyi T., Yan L., Sun H. Green finance, fintech and environmental protection: evidence from China // Environmental Science and Ecotechnology. 2021. No. 7. P. 100107. URL: https://doi.org/10.1016/j.ese.2021.100107

15. The International Capital Market Association. Sustainable bonds database. URL: https://www.icmagroup.org/sustainable-finance/sustainable-bonds (accessed: 06.09.2024)

16. Годовой отчет о деятельности Международного финансового центра «Астана» за 2023 год. URL: https://aifc.kz/wp-content/uploads/2024/09/aifc_rus_final-1.pdf (дата обращения:18.09.24)

17. Даму Дайжест. 2020. URL: https://damu.kz/upload/iblock/f67/digest9.pdf (дата обращения: 12.12.23)

18. Годовой отчет группы Kase за 2024 год. URL: https://kase.kz/uploads/KASE_meeting_2024_ru_77b2f6f685.pdf (дата обращения:11.06.25)

19. Годовой обзор ЕБРР за 2022 год. URL:https://www.ebrr (дата обращения: 04.02.24)

20. Годовой отчет АО «Банк Развития Казахстана» за 2024 год. URL: https://www.kdb.kz/projects/onfinancing/ (дата обращения: 08.10.2025)

21. Выбросы парников газов. URL: https://sk.kz/our2024/ru/greenhouse-gas-emissions.html (дата обращения: 13.11.2025)

22. Годовой отчет по зеленым облигациям: отчетный период с 17 октября 2023 г. по 17 октября 2024 г. URL: https://kazwind.kz/ (дата обращения: 19.10.2025)

23. Отчет представителя держателей облигаций ТОО Black Biotechnology. URL: https://cesec.kz/download/files/PDO/Black_Biotechnology/PDO_Black_BioTechnology_2kv._2025_g.pdf (дата обращения: 08.06.2024)

24. Что происходит на казахстанском рынке устойчивых бондов. URL: https://kz.kursiv.media/2024-09-13/print1051-klmh-esgbond/ (дата обращения: 13.09.2025)

25. Рынок зеленых финансов в Казахстане 2023 год. URL: https://aifc.kz/wp-content/uploads/2024/05/rynok-zelen-fin-kaz-10-mes-2023-1.pdf (дата обращения: 08.06.2024)

26. Доля объектов ВИЭ выработки электроэнергии в Казахстане продолжает расти. 2025. URL: https://ranking.kz/digest/industries-digest/dolya-obektov-vie-v-vyrabotke-elektroenergii-v-kazahstaneprodolzhaet-rasti.html (дата обращения: 23.10.2025)