Әлеуметтік кәсіпкерліктегі ішкі бақылаудың теориясы мен әдістемесі

Әлеуметтік кәсіпкерліктің қарқынды дамуы жағдайында ұйымдардың тұрақтылығын, ашықтығын және тиімділігін қамтамасыз ету құралы ретінде тиімді ішкі бақылау қажеттілігі артып келеді. Бұл жұмыста әлеуметтік кәсіпкерліктегі ішкі бақылаудың теориялық негіздері мен әдіснамалық тәсілдері, оның мақсаттары, функциялары, механизмдері мен құралдары қарастырылады. Әлеуметтік-бағдарланған ұйымдарда олардың қызметінің екі жақты сипатын – коммерциялық мақсаттарды әлеуметтік миссиямен үйлестіруді ескере отырып, ішкі бақылаудың ерекшеліктеріне ерекше назар аударылады. Тәуекелдерді бағалаудың, ішкі аудиттің және қызметтің негізгі көрсеткіштерінің мониторингінің заманауи әдістері талданады. Отандық және шетелдік тәжірибені талдау негізінде әлеуметтік кәсіпорындарды басқару тиімділігін арттыруға бағытталған ішкі бақылау жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсынылады. Жұмыс әлеуметтік кәсіпорындардың менеджерлеріне, ішкі бақылау және кәсіпкерлік саласындағы зерттеушілерге, сондай-ақ тұрақты даму стратегияларын әзірлеумен айналысатын мамандарға пайдалы болуы мүмкін. Ғылыми зерттеудің негізгі бағыттары мен идеялары әлеуметтік кәсіпкерліктегі ішкі бақылаудың теориясы мен әдіснамасы бойынша әлемдік және қазақстандық тәжірибені зерттеу болып табылады. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы әлеуметтік кәсіпкерлікте ішкі бақылауды қолданудың теориялық аспектілері мен әдіснамасын дамытудың негізгі тенденцияларын анықтауда жатыр. Жұмыстың практикалық маңызы оның нәтижелерін әлеуметтік кәсіпкерліктегі ішкі бақылау жүйесінің ұйымдастырушылық механизмдерін жетілдіру барысында қолдану мүмкіндігінде көрінеді. Зерттеу нәтижелерін енгізу ішкі бақылау теориясы мен тәжірибесін қазіргі заманғы құралдар мен әдістермен толықтыруға мүмкіндік береді, бұл әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытудың тиімділігін арттыруға бағытталған. Жұмыстың практикалық құндылығы оның нәтижелерін әлеуметтік кәсіпкерліктегі ішкі бақылау жүйесін дамыту саласындағы бағдарламаларды әзірлеу және іске асыру барысында қолдануға болатындығында жатыр.

1. Робертсон Дж. Аудит / Пер. с англ. – М.: KPMG Аудиторская фирма «Контакт», 1993. – 496 с.

2. Адамс Р. Основы аудита: пер. с англ. / Под ред. Я.В. Соколова. – М.: Аудит, ЮНИТИ, 1995. – 398 с.

3. Шеремет А.Д., Суйц В.П. Аудит. 7-издание. – М.: НИЦ ИНФРА-М, 2021. – 375 с.

4. Ширяева Г.Ф., Макарова В.И. Совершенствование внутреннего контроля на предприятии // Вестник Евразийской науки. – 2019. – № 2. URL: https://esj.today/PDF/31ECVN219.pdf (дата обращения: 15.03.2025)

5. Тимофеев А.А., Кравченко А.В. Процесс управления релизами информационных систем // Проблемы современной науки и образования. – 2019. – № 35(77). – С. 44–47.

6. Абдыкерова Г.Ж., Кусаинов А.К. Система внутреннего контроля экономического субъекта // Материалы международной научно-теоретической конференции «Сейфуллинские чтения–17: «Современная аграрная наука: цифровая трансформация», посвященной 30-летию Независимости Республики Казахстан. – 2021. – Т. 1. – Ч. 3 – С. 99–101.

7. Беспалый С.В. Развитие социального предпринимательства в Казахстане: анализ и факторы // Central Asian Economic Review. 2021, no. 5, pp. 44–53. URL: https://doi.org/10.52821/2789-4401-2021-5-44-53. (accessed: 11.03.2025)

8. Malsch F., Guieu G. How to get more with less? Scarce resources and high social ambition: effectuation as KM tool in social entrepreneurial projects // Journal of Knowledge Management. 2019, no. 23(10). URL: https://doi.org/10.1108/JKM-12-2018-0745. (accessed: 11.03.2025)

9. Катунина И.В., Фомина Ю.А. В поисках совершенства в управлении социально-предпринимательскими проектами: опыт и стандарты Европейского Cоюза // Стратегические решения и рискменеджмент. – Санкт-Петербург: Издательский дом «Реальная экономика», 2022. – С. 92–101.

10. Официальный сайт организации Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission. URL: http://www.coso.org/ (дата обращения: 11.03.2025)

11. Международные стандарты для высших органов финансового контроля (ISSAI). Международная организация высших органов финансового контроля. URL: https://www.eurosai.org/ru/training/training-events-and-outputs/-ISSAI/ (дата обращения: 12.03.2025)

12. Внутренний контроль. Интегрированная модель. Комитет спонсорских организаций комиссии Тредуэя (COSO). Перевод Некоммерческого партнерства «Институт внутренних аудиторов». – Москва, 2013. – 186 с.

13. Медоуз Д.X. Азбука системного мышления / пер. с англ. 2-е изд. – М.: БИНОМ. Лаборатория знаний, 2011. – 343 с.

14. Данилкова С.А. Место и роль внутреннего аудита в системе внутреннего контроля инновационного кластера // Экономика и банки. – 2018. –№ 1. – С. 14–18.

15. Аналитические таблицы и выводы по оценке эффективности системы внутреннего контроля – PwCalc.ru. URL: https://gclnk.com/zcvPV8GK (дата обращения: 12.03.2025)

16. Способы документальной проверки – ImmunoCap.ru. URL: https://immunocap.ru/photo/sposobiydokumentalnoy-proverki/ (дата обращения: 12.03.2025)

17. Тараненко А.В. Теоретические аспекты внутреннего контроля // Молодой ученый. – 2019. – № 23(261). – С. 311–314.

18. Guide to the Sarbanes-Oxley Act: Internal Controls Reporting Requirements. URL: https://www.protiviti.com/sites/default/files/united_states/insights/protiviti_section_404_faq_guide.pdf (accessed: 12.03.2025)

19. Постановление Правления Национального Банка Республики Казахстан от 12 ноября 2019 года № 188. Об утверждении Правил формирования системы управления рисками и внутреннего контроля для банков второго уровня, филиалов банков-нерезидентов Республики Казахстан. URL: https://zakon.uchet.kz/rus/docs/V1900019632 (дата обращения: 14.03.2025)

20. Приказ Министра финансов Республики Казахстан от 19 марта 2018 года № 392. Об утверждении Правил проведения внутреннего государственного аудита и финансового контроля. ИПС «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1800016689 (дата обращения: 14.03.2025)

21. Приказ и.о. Министра финансов Республики Казахстан от 20 апреля 2018 года № 480. Об утверждении процедурного стандарта внутреннего государственного аудита и финансового контроля «Оценка эффективности деятельности служб внутреннего аудита». URL: https://clck.ru/3MxZUT/ (дата обращения: 14.03.2025)

22. Совместный приказ Председателя Агентства Республики Казахстан по финансовому мониторингу от 28 февраля 2022 года № 16 и Председателя Агентства по защите и развитию конкуренции Республики Казахстан от 28 февраля 2022 года № 2 «Об утверждении Требований к правилам внутреннего контроля в целях противодействия легализации (отмыванию) доходов, полученных преступным путем, финансированию терроризма и финансированию распространения оружия массового уничтожения для товарной биржи». URL: https://gclnk.com/zcvPV8GK (дата обращения: 15.03.2025)

23. Что делается для развития социального предпринимательства в РК – Капитал. URL: https://gclnk.com/zcvPV8GK (дата обращения: 15.03.2025)

24. Закон Республики Казахстан от 24 июня 2021 года № 52-VII «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан по вопросам предпринимательства, социального предпринимательства и обязательного социального медицинского страхования». URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33046086 (дата обращения: 15.03.2025)

25. Приказ и.о. Министра национальной экономики Республики Казахстан от 17 июля 2023 года № 140. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 18 июля 2023 года № 33105. Об утверждении Правил ведения реестра субъектов социального предпринимательства. ИПС «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033105 (дата обращения: 15.03.2025)