Қазақстандағы әлеуметтік кәсіпкерлік: жұмыспен қамту саясатын жетілдіру бағыттары

Бұл мақала Қазақстандағы әлеуметтік кәсіпкерлікті дамыту арқылы халықты жұмыспен қамту саясатының тиімділігін арттыру мәселелеріне арналған. Онда еңбек нарығындағы жұмыспен қамту мен жұмыссыздықтың динамикасы сипатталып, әлеуметтік кәсіпкерліктің қазіргі даму деңгейі мен оның жұмыспен қамтуға ықпалы мазмұнды түрде талданады. Зерттеуде әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілерінің қызмет салалары және олардың өңірлер бойынша орналасуы көрсетіледі. Сонымен қатар, Қазақстандағы әлеуметтік кәсіпкерліктің даму үрдістері халықаралық тәжірибемен салыстырыла талданып, мемлекеттік реттеу, қаржылық қолдау, салықтық жеңілдіктер және цифрлық қолдау тетіктеріндегі олқылықтар айқындалды. Зерттеудің эмпирикалық негізі ретінде 2023–2025 жж. аралығындағы әлеуметтік жобалар, өңірлік бағдарламалар және ашық ресми деректер құрайды. Зерттеуде әлеуметтік кәсіпкерліктің еңбек нарығымен өзара байланысы үш негізгі бағыт бойынша қарастырылады: жаңа жұмыс орындарын құру, мүгедектігі бар азаматтар мен әлеуметтік осал топтарды тарту арқылы инклюзивтілікті кеңейту, сондай-ақ жұмыс орындарының тұрақтылығын арттыру. Зерттеу нәтижелері негізінде жұмыспен қамтуды күшейтуге бағытталған бірқатар шаралар ұсынылады. Атап айтқанда: жұмыс орындарын сақтау шартымен еңбекақыны шартты түрде субсидиялау; әлеуметтік кәсіпорындар реестрі негізінде ашық деректер форматындағы аналитикалық панель әзірлеп, оны eGov порталы мен еңбек нарығының ақпараттық жүйелерімен интеграциялау; өңірлік деңгейде «бір терезе» қағидаты бойынша әлеуметтік инновациялық орталықтар құру; оқыту ваучерлері мен дуалды-тәлімгерлік білім беру бағдарламаларын енгізу ұсынылады. Ұсынымдар жұмыспен қамтуды арттыруға, осал топтардың еңбек нарығына кіруін жеңілдетуге және жұмыс орындарының тұрақтылығын күшейтуге бағытталған. Зерттеу нәтижелері саясатты дерекке негіздеуді күшейтуге мүмкіндік береді және ұлттық деңгейде тиімді болып табылады.

1. Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік, әлеуметтік кәсіпкерлік және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының Заңы 2021 жылғы 24 маусымдағы № 52-VII ҚРЗ. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2100000052 (өтініш берілген күн: 10.05.2025)

2. Stoffers J., Gunawan A., Kleefstra A. Social Entrepreneurship, an International Perspective // Open Journal of Social Sciences. 2018, no. 6, pp. 10–24.

3. Dees J. The Meaning of «Social Entrepreneurship». URL: http://www.caseatduke.org/documents/dees_se.pdf (accessed: 10.05.2025)

4. Saebi T., Foss N.J., Linder S. Social Entrepreneurship Research: Past Achievements and Future Promises // Journal of Management. 2019, no. 45, pp. 70–95.

5. Kruse P. Can There Only Be One? An Empirical Comparison of Four Models on Social Entrepreneurial Intention Formation // International Entrepreneurship and Management Journal. 2020, no. 16, pp. 641–665.

6. Организации Объединённых Наций. Цели устойчивого развития. URL: https://www.un.org/sustainabledevelopment/ru/sustainable-development-goals/ (дата обращения: 11.05.2025)

7. Stukalo N., Simakhova A., Shmarlouskaya H. Special features of formation of the source base for economic socialization // Problems and Perspectives in Management. 2019, no. 17(3), p. 271–279.

8. Hazenberg R. The Role of Social Enterprise in Developing Skills and Creating Employment Opportunities in the UK // State of the Art Review. 2021, no. 50. URL: https://www.enterpriseresearch.ac.uk/wpcontent/uploads/2021/04/No50-The-role-of-social-enterprise-in-developing-skills-and-creating-employmentopportunities-in-the-UK-R.-Hazenberg.pdf (accessed: 11.05.2025)

9. Wang A., Cheok M.Y. A Literature Review of Social Entrepreneurship // Open Journal of Business and Management. 2023. pp. 2232–2246.

10. Huda M., Qodriah S.L., Rismayadi B., Hananto A., Kardiyati E.N., Ruskam A., Nasir B.M. Towards Cooperative with Competitive Alliance: Insights into Performance Value in Social Entrepreneurship. In N. Iyigun (Ed.), Creating Business Value and Competitive Advantage with Social Entrepreneurship. 2019, pp. 294–317.

11. Cherrier H., Goswami P., Ray S. Social Entrepreneurship: Creating Value in the Context of Institutional Complexity // Journal of Business Research. 2018, no. 86, pp. 245–258.

12. Dickel P., Eckardt G. Who Wants to Be a Social Entrepreneur? The Role of Gender and Sustainability Orientation // Journal of Small Business Management. 2020, no. 59(1), pp. 196–218.

13. Xu Z., Liu Z., Wu J. Buddhist Entrepreneurs, Charitable Behaviors, and Social Entrepreneurship // Evidence from China. Small Business Economics. 2022, no. 59, pp. 1197–1217.

14. Koehne F., Woodward R., Honig B. The Potentials and Perils of Prosocial Power: Transnational Social Entrepreneurship Dynamics in Vulnerable Social Spaces // Journal of Business Venturing. 2022, no. 37. URL: https://doi.org/10.1016/j.jbusvent.2022.106206

15. Қазақстан Республикасы стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі ұлттық статистика бюросы. 2024. URL: https://stat.gov.kz/publication/collections/?year=&name=102320&period=year (өтініш берілген күн: 13.05.2025)

16. Гафарова Д.А. Социальное предпринимательство как инструмент обеспечения занятости пассивной части трудового потенциала // Вестник Сибирского государственного индустриального университета. – 2016. – № 1(15). – С. 59–64.

17. Беспалый С.В. Развитие социального предпринимательства в Казахстане: анализ и факторы // Central Asian Economic Review. 2021, no. 5, pp. 44–53. URL: https://doi.org/10.52821/2789-4401-2021-5-44-53

18. Приказ Министра национальной экономики Республики Казахстан от 8 октября 2023 года № 219 «О внесении изменений в приказ Министра национальной экономики Республики Казахстан от 1 февраля 2023 года № 40 «Об утверждении реестра субъектов социального предпринимательства» (дата обращения: 13.05.2025)

19. GEM 2024/2025 Global Report: Entrepreneurship Reality Check. URL: https://gemconsortium.org/report/gem-20242025-global-report-entrepreneurship-reality-check-4 (accessed: 13.05.2025)

20. Окутаева С.Т. Особенности развития социального предпринимательства в Казахстане // Вестник университета «Туран». – 2023. – № 3. – С. 37–47.

21. Ержанова А.М., Аширбекова Л.Ж., Корпыса Я. Анализ современного состояния развития социального предпринимательства в Казахстане // Economy: strategy and practice. 2024, no. 19(2), pp. 154– 166.