Тамақтану индустриясындағы гастрономиялық кино: әлемдік тәжірибенің ерекшеліктері және жергілікті нарықтың болашағы

Бұл мақалада халықаралық тәжірибелерді талдау негізінде гастрономиялық кино мен тамақ өнеркәсібінің өзара әрекеттесуі зерттеледі. Сондай-ақ, мұндай тәжірибені Қазақстанда, оның ішінде аумақтық брендинг процесінде қолдану мүмкіндіктері қарастырылады. Гастрономиялық кино туралы әртүрлі авторлардың пікірлерін сараптау нәтижесінде оның анықтамасы ұсынылып, бұл жанрдың тамақ мәдениеті, тағам дайындау процесі, сондай-ақ тағамның адамдарға әсері, олардың қарым-қатынасы, дәстүрлері мен дүниетанымы туралы баяндайтыны тұжырымдалады. Мақалада гастрономиялық киноның тарихы мен дамуына ерекше назар аударылады. Гастрономиялық фильмдердің жіктелуі ұсынылып, көруге ұсынылатын фильмдердің тізімі жасалды. Гастрономиялық киноның тамақтану индустриясына әсері қолданбалы талдау негізінде қарастырылады: танымал фильмдер мен сериалдарда тағам мен оны дайындау басты орын алады, сондай-ақ маркетингте аспаздық сюжеттерді қолданудың халықаралық тәжірибесі зерттеледі. Қазақстандық тәжірибеге ерекше назар аударылып, кино және гастрономия интеграциясының жергілікті кейстері талданады. Зерттеудің мақсаты – гастрономиялық киноның тамақтану индустриясының дамуына әсерін, әлемдік тәжірибенің ерекшеліктерін зерделеу, сондай-ақ бұл құбылыстың Қазақстанда қалай көрініс табатынын және кино мен тамақтану индустриясының синергиясы негізінде креативті индустрия үшін қандай перспективалар бар екенін талдау. Қазақстандық ғылыми салада осы тақырып бойынша зерттеулердің аздығын ескере отырып, ұсынылған жұмыс одан әрі зерттеулер үшін база қалыптастыру мүмкіндігімен маңызды теориялық мәнге ие. Практикалық тұрғыдан алғанда, зерттеу нәтижелері тамақ өнеркәсібі мен кино өндірісінің креативті өкілдері үшін пайдалы болуы мүмкін. Мақалада Қазақстанда гастрономиялық туризмді дамыту үшін қонақжайлылық инфрақұрылымын жылжытудың тиімді стратегияларын әзірлеу үшін кешенді тәсіл мен пәнаралық ынтымақтастықтың қажеттілігі атап көрсетіледі.

1. Dogan M. A New Concept in Gastronomy: Cinegastronomy – Istanbul // Journal of Tourism and Gastronomy Studies. 2024, no. 12(4), рр. 2400–2440. URL: https://doi.org/10.21325/jotags.2024.1493

2. Barnard R., Harris J. Food and Meaning in Cinema // Cuisine and Symbolic Capital: Food in Film and Literature – Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. 2010, pp. 136–145. URL: https://books.google.kz/books/about/Cuisine_and_Symbolic_Capital.html?id=2VcaBwAAQBAJ&redir_esc (accessed: 04.10.2024)

3. Patterson S. Food as Cultural Expression // Cuisine and Symbolic Capital: Food in Film and Literature – Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. 2010, pp. 48–55. URL: https://books.google.kz/books/about/Cuisine_and_Symbolic_Capital.html?id=2VcaBwAAQBAJ&redir_esc (accessed: 04.10.2024)

4. Anne L. Bower. Reel Food: Essays on Food and Film. New York, 2004, 364 p. URL: https://www.taylorfrancis.com/books/edit/10.4324/9780203337233/reel-food-anne-bower (accessed: 04.10.2024)

5. How do Social Media Platforms Impact Culinary Trends? // URL: https://chefluna.com/social-mediaplatforms-impact-culinary-trends/ (accessed: 14.12.2024)

6. Bordian M., Gil-Saura I., Šerić M., Berenguer-Contri G. Effects of integrated marketing communication for sustainability and ecological knowledge: a cross-cultural approach in hospitality // European Journal of Tourism Research. 2023, no. 35, р. 3508. URL: https://doi.org/10.54055/ejtr.v35i.3070

7. Borlido T., Kastenholz E. Word-of-art: The relationship between destination image and art // European Journal of Tourism Research. 2023, no. 33, р. 3312.

8. Sarilgan A.E., Akan S., Bakır M., Süleç H. The impact of advertising creativity on purchase intention in the airline industry: а stimulus-organism-response (S-O-R) perspective // European Journal of Tourism Research. 2022, no. 30, р. 3014.

9. Креативная экономика в Казахстане выросла на 17%. 19.07.2025 // URL: https://rus.azattyq-ruhy.kz/news/90168-kreativnaia-ekonomika-v-kazakhstane-vyrosla-na-17 (дата обращения: 02.11.2025)

10. Сичинова Г. Что такое гастрономический жанр в кино и с чем его едят // Сетевое издание «Сноб». 06.06.2023. URL: https://snob.ru/culture/chto-takoe-gastronomicheskij-zhanr-v-kino-i-s-chem-egoedyat/ (дата обращения: 10.10.2024)

11. How Bridget Served the Salad Undressed // Silent Movie Review. 29.05.2023. URL: https://moviessilently.com/2023/05/29/how-bridget-served-the-salad-undressed-1898-a-silent-film-review/ (accessed: 14.12.2024)

12. Limes, Carambola, Action! The History of Food in Cinema // Eat My Globe: Things You Didn’t Know You Didn’t Know About Food. 01.11.2021. URL: https://www.eatmyglobe.com/season-7/cinema (accessed: 14.12.2024)

13. Zimmerman Steve. Food in Film. A Star Is Born // Gastronomica // The Journal of Food and Culture. California, 2009, no. 9(2) pp. 25–34. URL: https://doi.org/10.1525/gfc.2009.9.2.25; Эпикур в юбке. 27.06.2020. URL: https://welcometoma.com/juliachild/ (дата обращения: 04.10.2024)

14. Что такое кинотуризм. 11.07.2023. URL: https://freedom-travel.kz/media/faq/chto-takoe-kinoturizm/ (дата обращения: 08.09.2025)

15. Brands and Movies: A History of Product Placement. 21.06.2021. // Grapheine. URL: https://www.grapheine.com/en/graphic-design-en/brands-and-movies-history-product-placement (accessed: 17.01.2025)

16. L’Antica Pizzeria Da Michele (Amsterdam) – restaurant review // TripAdvisor. 2025. URL: https://www.tripadvisor.ru/Restaurant_Review-g188590-d25099145-Reviews-L_Antica_Pizzeria_Da_Michele-Amsterdam_North_Holland_Province.html (accessed: 17.01.2025)

17. Maronov A. Клод Моне и его гастрономическое вдохновение // Maronov на Teletype. 07.01.2022. URL: https://teletype.in/@maronov/claude_monet (дата обращения: 01.02.2025)

18. Katz’s Deli & When Harry Met Sally: The history of the famous stage // Delish. 2025. URL: https://www.delish.com/food/a28414578/katzs-deli-when-harry-met-sally-orgasm-contest/ (accessed: 01.02.2025)

19. Jan Whitaker. Dinner and a Movie: Themed Dining in American Culture // Restaurant-ing Through History. 14.11.2021. URL: https://restaurant-ingthroughhistory.com/2021/11/14/dinner-and-a-movie/ (accessed: 01.02.2025)

20. Taste the Movies. 2025. URL: https://www.tastethemovies.com/ (accessed: 01.02.2025)

21. Fork’n Film. 2025. URL: https://www.forknfilm.com/ (accessed: 01.02.2025)

22. Bob Vitale. Why did Harold & Kumar go to White Castle? The inside story from the Columbus burger chain // The Columbus Dispatch. 26.07.2024. URL: https://www.dispatch.com/story/entertainment/movies/2024/07/26/how-white-castle-embraced-its-role-in-harold-kumar/74417243007/(accessed: 10.02.2025)

23. Emma Holman. The Enduring Impact of Sideways on the Wine Industry // Virginia Wine Market. 04.11.2024. URL: https://vawinemarket.com/explore/guides/the-enduring-impact-of-sideways-on-the-wine-industry (accessed: 10.02.2025)

24. This New York Restaurant Is Reminding People of «The Menu» Movie // NDTV Food. 06.10.2023. URL: https://www.ndtv.com/food/viral-now-this-new-york-restaurant-is-reminding-people-of-the-menu-movie4456184 (accessed: 15.02.2025)

25. Cinepolis USA. 2025. URL: https://www.cinepolisusa.com/ (accessed: 15.02.2025)

26. The Story Behind Bringing Scoops Ahoy to Life // Baskin Robbins News. 02.07.2019. URL: https://news.baskinrobbins.com/blog/the-story-behind-bringing-scoops-ahoy-to-life (accessed: 20.02.2025)

27. Kim LaCapria. After Botched ‘Rick and Morty’ Szechuan Sauce Promotion, McDonald’s Promises to Re-Release Dip // Snopes. 09.10.2017. URL: https://www.snopes.com/news/2017/10/09/mcdonalds-szechuansauce-rick-and-morty/ (accessed: 20.02.2025)

28. Christina Chaey. For Chefs, Netflix’s «Chef’s Table» May Be the New Ticket to Stardom // Bon Appétit. 24.05.2016. URL: https://www.bonappetit.com/entertaining-style/trends-news/article/chefs-table-season-2-netflix (accessed: 20.02.2025)

29. Cheryl Tiu. Central in Peru Is Once Again the Best Restaurant in Latin America // Forbes. 27.09.2016. URL: https://www.forbes.com/sites/cheryltiu/2016/09/27/central-in-peru-is-once-again-the-best-restaurant-inlatin-america-for-2016/ (accessed: 02.03.2025)

30. Rodrigues P., Borges A.P., Vieira E. Gastronomic experiences on tourists’ life satisfaction and happiness: the case of Porto // European Journal of Tourism Research. 2023, no. 34, p. 3412. URL: https://doi.org/10.54055/ejtr.v34i.3034