Исламдық қаржы және тұрақты даму мақсаттары: қаржылық құралдарға аналитикалық шолу

Исламдық қаржы әлемдік қаржы секторындағы ең жылдам дамып келе жатқан салалардың бірі болып табылады. Исламдық қаржыландыру мен тұрақты даму арасындағы байланысты зерттеуге қызығушылықтың артуы Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақты даму мақсаттарына (ТДМ) қол жеткізу үшін экономикалық тұрғыдан тиімді және әлеуметтік жауапты шешімдерді іздеуде жаңа көкжиектерді ашады. 2015 ж. ТДМ-ның қабылдануымен исламдық қаржы әрбір транзакцияны негізгі активтермен қамтамасыз ету, сонымен қатар әлеуметтік әсерді қамтамасыз ету арқылы нақты экономиканы қолдау қағидаттарына негізделген тұрақты дамуды қаржыландырудың тиімді тәсілі ретінде қайта жанданды. Исламдық қаржыландыру мен ТДМ арасындағы қарым-қатынас, сондай-ақ тұрақты исламдық қаржыландыру туралы әдебиеттердің өсіп келе жатқанына қарамастан, исламдық қаржы құралдары жайында білімнің айтарлықтай жетіспеушілігі бар. Бұл зерттеудің мақсаты ТДМ-на қол жеткізуге ықпал ете алатын исламдық қаржыландыру құралдарының жұмысын талдау болып табылады. Бұл зерттеу исламдық қаржыландырудың ТДМ-на сәйкестігін бағалау үшін жан-жақты әдебиеттерді шолуды және тақырыптық талдауды, сонымен қатар статистикалық деректерді талдау әдістерін пайдаланады. Бұл зерттеу жүйелі түрде исламдық қаржы құралдарының кең ауқымын қамти отырып, соның ішінде зекет, уақф, садақа/инфак, қард әл-хасан, сукук, мушарака және мудараба, және исламдық микроқаржыландыруды құралдарын тұрақты даму мақсаттарына (ТДМ) сәйкестендіру арқылы жаңа үлес қосады. Бұл құралдар әртүрлі секторлар бойынша ТДМ-на қол жеткізуде өміршең құралдар ретінде үлкен әлеуетке ие, әсіресе қаржылық инклюзия және этикалық инвестициялық тәжірибелер әлеуметтік әл-ауқат пен экономикалық тұрақтылыққа дамушы елдерде елеулі үлес қоса алады. Мақаланың ғылыми маңыздылығы оның ТДМ-ын ілгерілетудегі исламдық қаржыландыру құралдарының рөлі туралы білімді кеңейтуге қосқан үлесінде. Жұмыстың ерекшелігі концептуалды талдауды контекстік қолданумен үйлестіруде жатыр, осылайша жаһандық даму күн тәртібін ілгерілету үшін исламдық қаржыландыруды пайдаланудың теориялық негізін және әрекет ету жолдарын қамтамасыз етеді.

1. UNDP. Islamic Finance for the Sustainable Development Goals. URL: https://www.learningfornature.org/en/topic/lesson-2-islamic-finance-an-ethical-proposition-for-sustainable-development/ (accessed: 10.01.2025)

2. Lanzara F. Islamic finance and Sustainable Development Goals. A bibliometric analysis from 2000 to 2021 // European Journal of Islamic Finance. 2021. No. 18. URL: https://doi.org/10.13135/2421-2172/5765

3. Dewi I.R. et al. Sustainable islamic finance: bibliometric and visualized analysis of current empirical research // Journal of Innovations in Business and Industry. Association for Scientific Publishing and Research. 2024. Vol. 2. No. 4. P. 237–250.

4. Harun H., Rahmat N. Islamic Finance for Sustainable Development: A Mixed-Methods Systematic Review and Bibliometric Analysis of SDG Alignment // International Journal of Sustainable Development and Planning. 2025. No. 1(20). P. 99–107.

5. Gündoğdu A.Ş. An inquiry into islamic finance from the perspective of sustainable development goals // European Journal of Sustainable Development. 2018, no. 7(4), pp. 381–390. URL: https://doi.org/10.14207/ejsd.2018.v7n4p381

6. OECD. How Islamic Finance Can Help Achieve the Sustainable Development Goals // OECD Development Co-operation Policy Papers. 2020, no. 30. OECD Publishing, Paris. URL: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2020/06/how-islamic-finance-contributes-to-achieving-thesustainable-development-goals_ba8b0e21/ac1480ca-en.pdf (accessed: 15.02.2025)

7. ICD – LSEG Islamic Finance Development Report 2024. URL: https://icd-ps.org/uploads/files/Islamic%20Finance%20Development%20Report%2020241746698945_8205.pdf (accessed: 17.07.2025)

8. Eurasian Development Bank. The future of Islamic finance in Central Asia. 2025. URL: https://eabr.org/en/analytics/special-reports/the-future-of-islamic-finance-in-central-asia/ (accessed: 30.08.2025)

9. Aziz A. et al. SDG’s and Maqasid Shariah Principles: Synergies for Global Prosperity // Journal of Lifestyle and SDGs Review. 2024. No. 4(2). URL: https://doi.org/10.47172/2965-730X.SDGsReview.v4.n02. pe01873

10. Islamic Finance Council UK (UKIFC). Islamic Finance: Shariah and the SDGs. 2021. URL: https://ukifc.com/wp-content/uploads/2021/09/IF-Report-part-4-Oct-2021.pdf (accessed: 07.04.2025)

11. UKIFC. Global Islamic Finance and UN SDGs TaskForce. URL: https://ukifc.com/wp-content/uploads/2023/11/GEFI526_IF_Taskforce_Report_DIGITAL-1.pdf (accessed: 01.04.2025)

12. Wulandari P., Kassim S. Issues and challenges in financing the poor: case of Baitul Maal Wa Tamwil in Indonesia // International Journal of Bank Marketing. 2016, vol. 34, no. 2, pp. 216–234. URL: https://doi.org/10.1108/IJBM-01-2015-0007

13. Akkizidis I., Khandelwal S.K. Financial risk management for Islamic banking and finance. New York, NY: Palgrave Macmillan, 2007.

14. Shaikh S.A., Ismail A.G. Role of Zakat in Sustainable Development Goals // International Journal of Zakat. 2017. Vol. 2. No. 2. P. 1–9.

15. Nisak K. Mapping Islamic Social Finance’s Impact on SDGs: A Bibliometric Dive into Decent Work // Niqosiya: Journal of Economics and Business Research. 2024, no. 4(2), pp. 272–282.

16. Kuanova L.A., Zhangabayev N., Kenzhegulova G.K. Unlocking the Potential: The Islamic Finance Social Impact Assessment // Finance, Accounting And Auditing, 2024. Vol. 29. No. 3(115). P. 203–212. URL: https://doi.org/10.31489/2024Ec3/203-212

17. Cbonds research hub. Global Sukuk Market Review. URL: https://cbonds.com/comments/569503/ (accessed: 10.07.2025)

18. Lee E., Kim J.Y., Lee, Y. A comparative analysis of green sukuk and green bonds // International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management. Vol.ahead-of-print No.ahead-of-print, 2025. URL: https://doi.org/10.1108/IMEFM-12-2024-0609

19. AIFC. Islamic finance country report for Kazakhstan. 2024. URL: https://aifc.kz/wp-content/uploads/2024/09/ifcr-kazakhstan_2024_eng_print-1.pdf (accessed: 18.07.2025)

20. Islamic Development Bank. ICD raises KZT 2 billion in Kazakh Tenge Sukuk Debt. URL: https://www.isdb.org/hub/almaty/news/icd-raises-kzt-2-billion-in-kazakh-tenge-sukuk-debut (accessed: 18.07.2025)

21. AIFC. AIX Issues Kazakhstan’s First Sukuk. URL: https://aifc.kz/news/aix-issues-kazakhstans-firstsukuk/#_ftnref1 (accessed: 10.03.2025)

22. Алина Г.Б. Современные тенденции развития исламского банкинга: зарубежный и отечественный опыт // Вестник Казахского университета экономики, финансов и международной торговли. – 2024. ‒ № 2(55). URL: https://doi.org/10.52260/2304-7216.2024.2(55).36

23. Islamic Financial Services Board. Islamic Financial Services Industry Stability Report. 2023. URL: https://www.ifsb.org/wp-content/uploads/2023/10/Islamic-Financial-Services-Industry-Stability-Report-2023_En.pdf (accessed: 17.09.2025)

24. Punding A., Mohammad S., Bakar N. Zakat collections and distributions within zakat institutions in Malaysia // Journal of Emerging Economies and Islamic Research. 2024, vol. 12, no. 1, p. 852. URL: https://doi.org/10.24191/jeeir.v12i1.852

25. Badan Amil Zakat Nasional (BAZNAS). URL: https://baznas.go.id (accessed: 24.09.2025)

26. Zakat Collection and Distribution System in Pakistan. URL: https://www.issra.pk/pub/insight/2024/Zakat-Collection-and-Distribution-System-in-Pakistan/Zakat-Collection-and-Distribution-System-in-Pakistan.html?utm_source=chatgpt.com (accessed: 24.09.2025)

27. Zakat, Tax and Customs Authority. URL: https://zatca.gov.sa (accessed: 22.09.2025)

28. Amri Amir, Siti Hodijah, Nurida Isnaeni, Rudziah Binti Mohd Darus, Ary Dean Amri. Zakat Management in Indonesia and Malaysia and the Influence of Poverty Levels, Unemployment, and HDI on Zakat Collection with Income per Capita as a Moderating Variable // International Research Journal of Economics and Management Studies (IRJEMS). 2025. Vol 4. No. 1. P. 49–57. DOI:10.56472/25835238/IRJEMS-V4I1P106

29. Омарова А.К. Қазақстан тәжірибесіндегі исламдық қаржының даму болашағы // Вестник университета «Туран». – 2018. – № 1. – 137–141 бб.

30. The Agency of the Republic of Kazakhstan for Regulation and Development of the Financial Markets. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/ardfm/press/news/details/901794?lang=ru (accessed: 10.04.2025)