ESG қағидаттары негізінде логистикадағы тұрақты дамуды басқару: халықаралық және отандық тәжірибе

Бұл мақалада логистика саласындағы тұрақты дамуды басқарудың өзектілігі қарастырылады. Қазіргі әлемде экологиялық, әлеуметтік және басқарушылық аспектілерді (ESG) ескеру логистикалық жүйелердің ұзақ мерзімді тиімділігі мен тұрақтылығын қамтамасыз етудің негізгі шартына айналып отыр. Зерттеудің басты мақсаты – логистикадағы тұрақты даму қағидаттарын шетелдік және отандық тәжірибелер негізінде салыстырмалы түрде талдау, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау, Қазақстан жағдайында тиімді қолдану жолдарын ұсыну. Мақаланың ғылыми маңыздылығы – логистикалық жүйелерді тұрақты даму тұрғысынан қарастыру арқылы ESG қағидаттарын енгізудің кешенді тәсілін ұсынуында. Бұл зерттеу логистика мен тұрақты даму түйісетін салада теориялық және практикалық тұрғыдан маңызды үлес қосады. Amazon және Toyota сияқты шетелдік компаниялар көміртегі шығарындыларын азайту, «жасыл» көлік түрлерін енгізу, автоматтандыру және «Lean logistics» әдістері арқылы логистикадағы тұрақтылықты тиімді жүзеге асыруда. Ал Қазақстанда ESG қағидаттарын енгізу процесі жаңа қалыптасып келеді. PwC деректері бойынша, кейбір ірі компаниялар мен мемлекеттік органдар экологиялық стандарттарды сақтау, энергия үнемдеу және цифрлық шешімдерді қолдану арқылы оң нәтижелерге жетуде. Мақалада шетелдік тәжірибені бейімдеудің отандық логистика жүйесін жетілдірудегі маңызы көрсетіледі. Сонымен қатар, зерттеу нәтижелері Қазақстанның БҰҰның Тұрақты даму мақсаттарына (SDGs) қол жеткізуіне ықпал ететінін дәлелдейді. Жұмыстың құндылығы – халықаралық тәжірибені талдап, оны Қазақстанның экономикалық және инфрақұрылымдық жағдайына бейімдеу мүмкіндігін көрсетуінде. Зерттеу нәтижелері логистикалық компаниялар, мемлекеттік органдар мен сарапшылар үшін практикалық мәнге ие, себебі оларды стратегиялық жоспарлау, ESG есептілігін жетілдіру, экологиялық тиімділікті арттыру және халықаралық стандарттарға бейімделуде қолдануға болады.

1. Chen S., Yang Q. Renewable energy technology innovation and urban green economy efficiency // Journal of Environmental Management. 2024, no. 353(2), pp. 120130–120144. DOI: 10.1016/j.jenvman.2024.120130.

2. Chu X., Wang R., Ren L., Li Y., Zhang S. Enabling joint distribution with blockchain technology in lastmile logistics // Computers & Industrial Engineering. 2024, no. 187(1), pp. 109832–109848. DOI: 10.1016/j.cie.2023.109832.

3. Hu W., Dong J., Yang K., Ren R., Chen Z. Network planning of metro-based underground logistics system against mixed uncertainties: a multi-objective cooperative co-evolutionary optimization approach // Expert Systems with Applications. 2023, no. 217(5), pp. 119554–119561. DOI: 10.1016/j.eswa.2023.119554.

4. Dekker R., Bloemhof J., Mallidis I. Operations Research for green logistics – an overview of aspects, issues, contributions and challenges // European Journal of Operational Research. 2012, no. 219(3), pp. 671– 679. DOI: 10.1016/j.ejor.2011.11.010.

5. Lin Y.H., Chen Y.S. Determinants of green competitive advantage: the roles of green knowledge sharing, green dynamic capabilities, and green service innovation // Quality and Quantity. 2017, no. 51(4), pp. 1663– 1685. DOI: 10.1007/s11135-016-0358-6.

6. Fahimnia B., Sarkis J., Davarzani H. Green supply chain management: a review and bibliometric analysis // International Journal of Production Economics. 2015, no. 162, pp. 101–114. DOI: 10.1016/j.ijpe.2015.01.003.

7. Purvis B., Mao Y., Robinson D. Three pillars of sustainability: in search of conceptual origins // Sustainability Science. 2018, no. 14(3), pp. 681–695. DOI: 10.1007/s11625-018-0627-5.

8. McKinsey & Company. Five ways that ESG creates value. 2024. URL: https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/five-ways-that-esg-creates-value (accessed: 26.05.2024).

9. Upadhyay A., Mukhuty S., Kumar V., Kazancoglu Y. Blockchain technology and the circular economy: implications for sustainability and social responsibility // Journal of Cleaner Production. 2021, no. 293. DOI: 10.1016/j.jclepro.2021.126130.

10. Liu S., Yan J., Yan Y., Liu Y., Han S., Zhang H. и др. Joint operation of mobile battery, power system, and transportation system for improving the renewable energy penetration rate // Applied Energy. 2024, no. 357(3), pp. 1–19.

11. Жанбиров Ж., Елешева Ж., Мусабаев Б., Мусин К. Оценка синергетического эффекта выбора оптимальной структуры логистической цепочки // Вестник КазАТК. – 2025. – № 137(2). – С. 79–89. DOI: 10.52167/1609-1817-2025-137-2-79-89.

12. Илáшева S.A., Ирисбекова M.N., Досмуратова E.E. Основные тенденции в развитии логистических систем в Республике Казахстан // Auezov University. 2025, no. 1, pp. 45–53.

13. Cадыкова Г., Бекжанова С., Жамешева А. Анализ показателей устойчивого развития региональной логистики // Вестник КазАТК. – 2022. – № 120(1). – С. 46–55.

14. Старков И.С., Старкова Н.О. Моделирование процесса управления изменениями в информационной системе предприятия // Вестник Ростовского государственного экономического университета (РИНХ). – 2008. – № 25. – С. 153–157.

15. Кизим А.А., Козенко В.В. Виртуальная логистика: проблемы и перспективы // Экономика устойчивого развития. – 2013. – № 14. – С. 89–99.

16. World Bank. ASEAN LPI Report 2023. 2023. URL: https://lpi.worldbank.org/international/global (accessed: 09.08.2025)

17. Dekker R., Bloemhof J., Mallidis I. Operations Research for green logistics – an overview of aspects, issues, contributions and challenges // David P., Grubb M. (Eds.). Green logistics and transportation: a sustainable supply chain perspective. Springer, 2012. P. 65–96.

18. Гришина О.А., Завьялова Н.Б., Сагинова О.В. Устойчивое развитие экономических систем: от концепции к управлению. – М.: РЭУ им. Г.В. Плеханова, 2014. – 298 с.

19. Жантасова З., Бейсенова М., Есенова А. Информационная трансформация логистики в Казахстане // Scientific Journal of Pedagogy and Economics. 2025, no. 414(2), pp. 405–417. DOI: 10.32014/2025.25181467.934.