Еңбек нарығы мен университеттер арасындағы өзара іс-қимылдың халықаралық модельдері: Қазақстандағы бейімделу мүмкіндіктері

Қазақстанда үкіметтік шешімдер деңгейінде жұмыспен қамтуды және халыққа білім беруді ынталандыру жөнінде елеулі қадамдар жасалып жатқанын жоққа шығаруға болмайды. Алайда, қазіргі заманғы процестер еңбек нарығында және жоғары білім нарығында (бұдан әрі LM&HEM) теңгерімсіздікке тап болады. Еңбек және жоғары білім саласындағы тез өзгеретін үрдістер жағдайында мәселе енді олардың тетіктерінің өзара ісқимылында ғана емес, сонымен бірге елдің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығын арттыру үшін халықтың жұмыспен қамтуға сандық және сапалық қанағаттануына қол жеткізілген кезде олардың интеграциясында жатыр. Осы мәселе бойынша халықаралық тәжірибені зерделеу және оны қазақстандық тәжірибеде қолдану мүмкіндігі өзекті болып табылады. Мақала авторлары LM&HEM өзара әрекеттесуінің сәтті шетелдік модельдерін талдауға тырысты. Шетелдік модельдерді қолдану арқылы нарықтардың өзара әрекеттесу ерекшеліктері анықталды, бұл оның қатысушыларының қажеттіліктерін қанағаттандыруға әсер етеді. ЖОО түлектері мен жұмыс берушілердің пікірін талдау арқылы түпкілікті тұтынушылардың оларды қолдануының нәтижелілігіне баға берілді. Зерттеудің эмпирикалық әдісі экономикалық және статистикалық талдау құралдарын қолдана отырып, теориялық ғылыми материалды талдауға негізделген, зерттеудің статистикалық базасы ЭЫДҰ көрсеткіштерін құрады. LM&HEM өзара әрекеттесуінің зерттелген халықаралық тәжірибесі ынталандырушы қаржылық механизмдерді пайдаланудың жоғары рөлін анықтады. Алайда, отандық тәжірибеде шетелдік модельдерді сәтті жүзеге асыру үшін қаржылық және ұйымдастырушылық шектеулерді, халықаралық тәжірибелерді бейімдеу мүмкіндігін ескеру қажет. Алынған нәтижелер авторларға LM-ді Білім беру саясатына тартудың негізгі ынталандырушы бағыттарын жүйелеуге мүмкіндік берді, олардың тәжірибесі Қазақстанда қолданылуы және бейімделуі мүмкін.

1. Воробьев М.В. Концепция образования Макса Вебера // Ценности и смыслы. – 2016. – № 2(42). – С. 121–131.

2. Gautam A.K., Yadav N. Essay on Durkheim’s theory of division of labour // National Journal of Multidisciplinary Research and Development. 2017. Vol. 2. Iss. 3. P. 580–585.

3. Merton R.K. Sociology of Science: theoretical and empirical research. Chicago: University of Chicago Press, 1973. 680 p.

4. Kroeber A.L., Parsons T. Concepts of culture and social system // American Sociological Review. 1958. Vol. 23. Iss. 5. P. 550–582.

5. Lauder H., Mayhew K. Higher Education and the Labour Market: an Introduction // Oxford Review of Education. 2020. Vol. 46. Iss. 1. P. 1–9.

6. Борбасова З.Н., Безлер О.Д. Исследование проблем трудоустройства выпускников вузов Республики Казахстан на современном рынке труда // Международный научный журнал «Актуальные проблемы современности». – 2017. – № 1. – С. 88–95.

7. Агранат Д.Л., Дикарев В.А., Круглова И.В., Гришаева Ю.М., Ливете В.С. Модели взаимодействия образовательных организаций и рынка труда: международный и российский опыт // Вестник московского городского педагогического университета. – 2014. – № 4(30). – С. 33–46.

8. Далабаев Ж.К., Далдыбаева А.Б., Утемисов А.У., Омарбекова Ж.К., Сейдагалиева А.М. Обзор зарубежных систем технического и профессионального образования. – Астана: Республиканский научно-методический центр развития технического и профессионального образования и присвоения квалификации, 2012. – 66 с.

9. Kalieva S.A., Arupov A.A., Abaidullaeva M.M., Biyakhmetov R.I. Formation of New Quality of Preparation of Qualified Personnel in the Repablic of Kazakhstan // International Journal of Innovative Technologies in Economy. 2015, no. 2, pp. 33–43.

10. Идрисова А.Н. Международный опыт по разработке механизмов привлечения работодателей в подготовку кадров. URL: https://www.rnmc.kz. (дата обращения: 25.11.2023)

11. Pleshakova A.Yu. Germany’s dual education system: the assessment by its subjects // The Education and science journal. 2019. Vol. 21. Iss. 5. P. 130–156.

12. Manashova G.N., Shkutina L.A., Mirza N.V., Beisenbekova G.B., Jabayeva G.N. Practice-Oriented Teaching in Preparing Future Teachers-Psychologists for Professional Activity // Journal of Intellectual Disability – Diagnosis and Treatment. 2021. Vol. 9. Iss. 5. P. 468–482.

13. Tsaturyan A. Advanced learning as an implicit model of continuous education // Main Issues of Pedagogy and Psychology. 2024. Vol. 11. Iss. 1. P. 83–97.

14. Вишневская Н.Т., Зудина А.А. Профессиональная структура рабочей силы в странах Европы: о чем свидетельствуют прогнозы? // Вестник международных организаций. – 2017. – № 4. – С. 109–129.

15. Word Bank. Education Statistics – all indicators. URL: https://databank.wordbank.org/source/educationstatistics. (accessed: 14.12.2023)

16. OECD Employment and Labour Market Statistics. URL: https://www.oecd-ilibrary.org/employment/ data (accessed: 16.03.2024)

17. Ералина Э.М., Алшанов Р.А. Тенденции развития рынка труда Казахстана в условиях трансформации экономики // Вестник университета «Туран». – 2023. – № 1(97). – С. 36–48.