Қазақстанның корпоративтік инновациялық жүйесі: талдау және басқару модельдері

Экономиканың трансформациясы және технологиялық жаңғыртудың қажеттілігі жағдайында Қазақстан тиімді корпоративтік инновациялық жүйені (КИЖ) қалыптастыру міндетімен бетпе-бет келуде. Осы зерттеудің мақсаты – корпоративтік инновациялық жүйенің қазіргі жағдайын талдау, негізгі кедергілері мен институционалдық шектеулерді айқындау, сондай-ақ оларды еңсерудің практикалық шешімдерін әзірлеу. Зерттеу Қазақстандағы корпоративтік инновациялардың дамуына әсер ететін инновациялық белсенділіктің динамикасын, салалық және өңірлік теңсіздіктерді, инвестиция құрылымын және институционалдық шектеулерді эмпирикалық талдауға негізделген. Зерттеу нәтижесінде бірін-бірі толықтыратын екі басқару моделі ұсынылады: институционалдық қолдауға және инновациялық инфрақұрылымды үйлестіруге бағытталған мемлекеттік-корпоративтік модель және жеке бастамалар мен икемді нарықтық тетіктерге сүйенетін цифрлық венчурлық модель. Мемлекеттік ынталандырудың басымдығынан тұрақты әрі өзін-өзі дамытатын инновациялық архитектураға біртіндеп көшуге негізделген кезеңдік біріктірілген тәсілдің ең тиімді нұсқа екені анықталды. Зерттеудің құндылығы қолданыстағы шектеулердің институционалдық сипатын негіздеуде және инновациялық саясат құралдарын корпоративтік және өңірлік инновациялық жетілу деңгейімен байланыстыратын басқару шеңберін ұсынуда көрініс табады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы корпоративтік инновациялық жүйені басқарудың жүйелік модельдерін әзірлеумен айқындалады, ал практикалық маңыздылығы аталған модельдерді ұлттық стратегияларды, салалық жол карталарын және корпоративтік инновацияларды дамыту бағдарламаларын әзірлеуде қолдану мүмкіндігімен анықталады.

1. Днишев Ф.М., Альжанова Ф.Г. Особенности формирования и развития инновационной системы Казахстана // Общество и экономика. – 2017. – № 9. – С. 112–126.

2. Trott P. Innovation Management and New Product Development. 6th ed. Harlow: Pearson Education, 2017. 635 p.

3. OECD. OECD Science, Technology and Innovation Outlook 2023: Enabling Transitions in Time of Disruption. Paris: OECD Publishing, 2023. URL: https://doi.org/10.1787/0b55736e-en (accessed: 14.01.2026)

4. World Bank. Research and development expenditure (% of GDP). World Development Indicators, 2023. URL: https://data.worldbank.org/indicator/GB.XPD.RSDV.GD.ZS (accessed: 14.01.2026)

5. Blagova E., et al. Innovation Labs and Corporate Incubators: Creating Ecosystems for Cross-Disciplinary Innovation, Journal of Business Innovation Management. 2024, vol. 18, no. 1, pp. 45–68.

6. Kuratko D.F., Goldsby M.G., Hornsby J.S. Corporate Innovation: Disruptive Thinking in Organizations. 2nd ed. Routledge, 2025. 368 p.

7. Hintringer T.M., Bobek V., Milost F., Horvat T. Innovation as a Determinant of Growth in Outperforming Emerging Markets: An Analysis of South Korea // Sustainability. 2021, vol. 13, article 10241.

8. Gürler M. Innovation as an accelerating effect on Gross Domestic Product (GDP) per capita // The European Journal of Research and Development. 2022, vol. 2, no. 3, pp 26–44.

9. Bureau of National Statistics of the Republic of Kazakhstan. Statistics of education, science and innovation. Dynamic tables. 2025. URL: https://stat.gov.kz/en/industries/social-statistics/stat-edu-science-inno/dynamic-tables/ (accessed: 14.01.2026)

10. Шакеев С., Невматулина К., Набиев Е. Анализ эффективности инновационной деятельности предприятий Республики Казахстан // Вестник ЕНУ им Л.Н. Гумилева. Экономическая серия. – 2023. – № 3. – С. 195–205.

11. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Об инновационной деятельности предприятий в Республике Казахстан. 2024. URL: https://stat.gov.kz/ (дата обращения: 14.01.2026)

12. Каримбаева Г., Жумабаева М., Ибрагимова Н. Инновационная активность регионов Казахстана // Вестник Атырауского университета имени Халела Досмухамедова. – 2022. – № 64(1). – С. 74–82.

13. Astana Hub Reports Record Growth in 2024, Securing $177 Million in Investments, The Astana Times. 2025. URL: https://astanatimes.com/2025/01/astana-hub-reports-record-growth-in-2024-securing-177-millionin-investments (accessed: 14.01.2026)

14. Dnishev F., Alzhanova F. Globalization of Technological Development and Opportunities for National Innovation Systems of Developing Countries // The Journal of Asian Finance, Economics and Business. 2016, vol. 3, no. 4, pp. 67–79.

15. Касимгазинова А., Бабажанова Ж., Сагындыкова Р., Шойбакова Е., Тахтаева Р. Развитие инновационной инфраструктуры предпринимательства в Республике Казахстан // The Bulletin. – 2024. – № 410(4). – С. 439–453.

16. Zammar A., Luiz Kovaleski J., Negri Pagani R. Innovation Management Tools: A Comprehensive Literature Approach of the Last Three Decades // Management Review Quarterly. 2024, vol. 74, no. 2, pp. 1119–1143.