Еуропалық стандарттармен үйлестіруге негізделген Қазақстандағы шағын және орта бизнестің тұрақты дамуы үшін ESG индикаторлар жүйесін әзірлеу және негіздеу

Әлемдік тұрақтылық күн тәртібі қарқын алып келе жатқандықтан, ESG тәсілдерін бизнесті бағалау мен реттеуге біріктірудің маңыздылығы артып келеді. Бұл мәселе, әсіресе, экономикалық өсімнің негізгі қозғаушы күші бола отырып, тұрақтылық қағидаттарын енгізуде институционалдық және ресурстық шектеулерге тап болатын шағын және орта кәсіпорындар (ШОБ) үшін өзекті. Еуропалық Одақтың тәжірибесін талдау ESG реттеу басымдықтарын анықтауға және оларды ұлттық жағдайларға бейімдеу мүмкіндіктерін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл зерттеудің мақсаты – Қазақстанның институционалдық жағдайларына бейімделген және мемлекеттік кәсіпкерлікті қолдау саясатының тиімділігін бағалауға қолданылатын ШОБ тұрақты дамуы үшін ESG көрсеткіштері жүйесін әзірлеу және ғылыми негіздеу. Бұл зерттеудің ғылыми жаңалығы ESG тәсілін қолдана отырып, «Бизнес жол картасы» (BRM-2025) және «2030 жылға дейін Қазақстан Республикасында шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту тұжырымдамасы» (ҚР ШОБ дамыту тұжырымдамасы) сияқты қолданыстағы мемлекеттік бағдарламаларға негізделген Қазақстандағы ШОБ тұрақты дамуының көрсеткіштері жүйесін жүйелеу және құрылымдау болып табылады. Бұл экономикалық және әлеуметтік көрсеткіштердің басым екенін көрсетті, ал қоршаған ортаны қорғау және басқару көрсеткіштері жеткіліксіз түрде ресмилендірілген. Бұл зерттеудің құндылығы ШОБ тұрақтылығын бағалаудың әдіснамалық негізін әзірлеуде жатыр. Нәтижелердің практикалық маңыздылығы ұсынылған индикаторлар жүйесін мемлекеттік органдар мен қаржы институттарының Қазақстандағы ШОБ қолдау шараларының тиімділігін бақылау, түзету және жақсарту үшін пайдалану мүмкіндігінде жатыр.

1. European Commission. SME Strategy for a sustainable and digital Europe. Brussels, 2022. URL: https://commission.europa.eu/sites/default/files/communication-sme-strategy-march-2020_en.pdf (accessed: 20.12.2025)

2. OECD. SME and Entrepreneurship Outlook 2023. Paris: OECD Publishing, 2023. URL: https://www.oecd.org/en/publications/oecd-sme-and-entrepreneurship-outlook-2023_342b8564-en.html (accessed: 20.12.2025)

3. Astana International Financial Centre (AIFC). Annual Report 2023. URL: https://aifc.kz/annual-reports/aifc-annual-report-2023/ (accessed: 04.01.2026)

4. Отчет Агентства Республики Казахстан по регулированию и развитию финансового рынка за 2024 год. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/ardfm/documents/details/866646?lang=ru (дата обращения: 04.01.2026)

5. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. – 2025. URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/business-statistics/stat-org/publications/348821/ (дата обращения: 02.10.2025)

6. Программа «Дорожная карта бизнеса – 2025». – Астана, 2020. URL: https://adilet.zan.kz (дата обращения: 07.10.2025)

7. Концепция развития малого и среднего предпринимательства в Республике Казахстан до 2030 года. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2200000250 (дата обращения: 04.01.2026)

8. Eccles R.G., Ioannou I., Serafeim G. The Impact of Corporate Sustainability on Organizational Processes and Performance. Management Science. 2014, no. 60(11), pр. 2835–2857. URL: https://doi.org/10.1287/mnsc.2014.1984

9. Kraus S., et al. The Current Status of Social Entrepreneurship Research: A Structured Literature Review and Future Research Avenues // Journal of Business Research. 2020, no. 112, pp. 227–240. URL: https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.10.039

10. Friede G., Busch, T., Bassen A. ESG and Financial Performance: Aggregated Evidence from More than 2000 Empirical Studies // Journal of Sustainable Finance & Investment. 2015, no. 5(4), рр. 210–233. URL: https://doi.org/10.1080/20430795.2015.1118917

11. European Commission. Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD). URL: https://commission.europa.euhttps://egov.kz (accessed 03.02.2026)

12. Портал «Государственные услуги». URL: https://egov.kz дата обращения: 03.10.2025)

13. Информационно-правовая система «Әділет». URL: https://adilet.zan.kz (дата обращения: 07.10.2025)

14. Novoetv.kz. Экономические новости – 2023. URL: https://novoetv.kz (дата обращения: 07.10.2025)

15. Тлеужанова Д., Белкайрова Л. Роль государства в формировании благоприятной предпринимательской среды // Экономика и статистика. – 2021. – № 1. – С. 23–30.

16. ESG Score Methodology URL: https://your.fitch.group/rs/732-CKH-767/images/2023_12_20%20ESG%20Scoring%20Methodology.pdf?utm_source=chatgpt.com (accessed 03.02.2026)

17. European Commission. Annual Report on European SMEs. Brussels, 2021. URL: https://ec.europa.eu/docsroom/documents/50475/attachments/1/translations/en/renditions/native (accessed: 20.12.2025)

18. European Commission. COSME Programme for the Competitiveness of Enterprises and SMEs. Brussels. URL: https://single-market-economy.ec.europa.eu/smes/cosme_en (accessed: 22.12.2025)

19. Eurostat. Official statistical database of the European Union. Luxembourg. URL: https://ec.europa.eu/eurostat (accessed: 20.12.2025)

20. European Union. Regulation (EU) on the establishment of a framework to facilitate sustainable investment (EU Taxonomy Regulation). Brussels. URL: https://www.leafr.com/certs-and-frameworks/eutaxonomy-regulation#:~:text=The%20EU%20Taxonomy%20Regulation%20is,can%20be%20considered%20environmentally%20sustainable (accessed: 20.12.2025)

21. European Commission. EU Gender Equality Strategy 2020–2025. Brussels. URL: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/gender-equality/gender-equalitystrategy_en (accessed: 20.12.2025)

22. ISO 26000. Guidance on social responsibility. Geneva: International Organization for Standardization. URL: https://www.iso.org/standard/42546.html (accessed: 25.12.2025)

23. European Commission. European Skills Agenda for sustainable competitiveness, social fairness and resilience. Brussels. URL: https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1223&intPageId=5019&langId#:~:text=The%20European%20Skills%20Agenda%20is,everybody%2C%20everywhere%20in%20the%20EU (accessed: 25.12.2025)

24. European Investment Bank (EIB). EIB Investment Survey. Luxembourg. URL: https://www.eib.org/en/publications (accessed: 20.12.2025)

25. CTF Assets. Sustainable finance analytical materials. 2023. URL: https://assets.ctfassets.net/ghgq5ooi403r/4gjAD0zUAYBNdQuVF6cU7s/024f6831869b19ff65caa19eb415c1d9/Green_Financing_Investor_Report_2023.pdf (accessed: 20.12.2025)

26. European Commission. Sustainable Finance Package. Brussels, 2022. URL: https://finance.ec.europa.eu/publications/sustainable-finance-package_en (accessed: 20.12.2025)