Мемлекеттік басқару жүйелерінің тиімділігіне аутсорсинг моделдерінің әсері және теориялық негіздері

Бұл мақала мемлекеттік басқару жүйелеріндегі аутсорсингтің теориялық негіздері мен қолданбалы өлшемдерін, атап айтқанда басқару тиімділігіне қосқан үлесін зерттейді. Мемлекеттік секторда аутсорсинг үкіметтерге қаржылық шектеулерді жеңуге және операциялық икемділікке деген өсіп келе жатқан талапты қанағаттандыруға мүмкіндік беретін стратегиялық құралға айналды. Зерттеудің тұжырымдамалық негізі транзакциялық шығындар экономикасын (TCE), агенттік қатынастар теориясын және ресурстарға негізделген теорияны қамтиды. Бұл аналитикалық тәсілдер аутсорсингтің шығындарды азайта алатынын, қызмет көрсету стандарттарын көтере алатынын және мемлекеттік органдарға негізгі міндеттерін басымдықпен орындауға мүмкіндік беретінін дәлелдейді – бұл сандық көрсеткіштермен расталады: АҚШ федералдық IT-аутсорсинг шығындарды 23%-ға азайтты (2018–2023), Ұлыбританияның МЖС инфрақұрылымдық жобалары дәстүрлі сатып алумен салыстырғанда 18% үнемдеуді қамтамасыз етті, Швецияның цифрлық қызметтерді аутсорсингі өңдеу уақытын 35%-ға қысқартты, Австралияның ортақ қызмет платформасы әкімшілік шығындарды 27%-ға төмендетті. АҚШ, Ұлыбритания, Швеция, Канада және Австралиядағы аутсорсинг тәжірибелерінің салыстырмалы талдауы ұлттық басымдықтардың модель таңдауы мен бақылау архитектурасына қалай әсер ететінін анықтайды. Үш негізгі конфигурация анықталды: стандартталған қайталанатын міндеттерге арналған келісімшарттық аутсорсинг, капитал сыйымды инфрақұрылым үшін мемлекеттік-жекеменшік серіктестіктер және инновацияға бағытталған қызмет салалары үшін стратегиялық альянстар. Мердігерлерге тәуелділік пен сапаны қамтамасыз ету күрделілігін қоса алғанда, осы табыстарға басқарудың күрделі міндеттері ілесетінін ескере отырып, зерттеу тұрақты мемлекеттік сектор жұмысының алғышарты ретінде контекске бейімделген аутсорсинг стратегияларын және бейімделгіш бақылау шеңберлерін ұсынады.

1. Andersson M., Jordahl H. Outsourcing and efficiency in public administration: A transaction cost approach // Public Administration Review. 2019. Vol. 79. No. 3. P. 456–468. DOI: 10.1111/puar.13045

2. Cavalcante M. Contract-based outsourcing in local government services: Managing efficiency and accountability // Public Administration Quarterly. 2019. Vol. 43. No. 1. P. 99–120.

3. Cordella A., Willcocks L. Outsourcing in the public sector: A critical analysis // Journal of Information Technology. 2010. Vol. 257 No. 4. P. 338–351. DOI: 10.1057/jit.2010.25

4. Dahlström C., Nistotskaya M. Outsourcing public services: Quality, citizen satisfaction, and public accountability // Journal of Comparative Policy Analysis. 2018. Vol. 207 No. 1. P. 63–81. DOI: 10.1080/13876988.2018.1450536

5. Eger M.A., Jang H. Managing outsourcing risks: Lessons from public administration practices // Journal of Public Administration Research and Theory. 2019. Vol. 29. No. 2. P. 307–322. DOI: 10.1093/jopart/muy079

6. González-Gómez F., Puyol A., Sánchez J.L. Outsourcing in public administration: A comparison of models and outcomes // International Public Management Journal. 2013. Vol. 16. No. 4. P. 547–577. DOI: 10.1080/10967494.2013.854850

7. Haugen T.A., Klungseth N.R. Contract management and governance in public outsourcing: A study of service quality control // Public Administration and Development. 2017. Vol. 37. No. 4. P. 335–350. DOI: 10.1002/pad.1812

8. Lee M. Outsourcing and strategic alliances in the public sector: A theoretical perspective // International Journal of Public Administration. 2021. Vol. 44. No. 12. P. 999–1013. DOI: 10.1080/01900692.2020.1780293

9. Мұхтарова Қ.С., Смағұлова Г.С., Мылтықбаева А.Т. Мемлекеттік және жергілікті басқару: оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2018. – 316 б.

10. Есімхан Г.Е. Мемлекеттік қызметті ұйымдастыру: оқу құралы. – Қостанай: А. Байтұрсынов атындағы ҚМУ, 2016. – 284 б.

11. Қазақстан Республикасы Президенті. Қазақстан Республикасында мемлекеттік басқаруды дамытудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы: ҚР Президентінің 2021 ж. 26 ақпандағы № 522 Жарлығы. – Астана, 2021. – 48 б.

12. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі. Мемлекеттік функцияларды бәсекелес ортаға берудің кейбір мәселелері туралы: ҚР ҰЭМ-нің 2019 ж. 29 шілдедегі № 70 бұйрығы. – Астана, 2019. – 32 б.

13. Astana Civil Service Hub (ACSH). Debureaucratization and Function Optimization Report. Astana: ACSH, 2023. 67 p.

14. United Nations Development Programme (UNDP). e-HRM Systems for the Civil Service in Kazakhstan. Astana: UNDP Kazakhstan, 2024. 54 p.

15. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). Public Procurement in Kazakhstan: Reforming for Efficiency. Paris: OECD Publishing, 2019. 144 p.

16. Lee J., Giller J.M. Cost-effective public sector outsourcing: A study of contract-based models and their effectiveness // Public Administration Review. 2019. Vol. 79. No. 6. P. 819–832. DOI: 10.1111/puar.13119

17. Lapuente V., Van de Walle S. Strategic alliances in public sector outsourcing: Innovation and flexibility // Public Management Review. 2020. Vol. 22. No. 3. P. 455–475. DOI: 10.1080/14719037.2019.1633498

18. Mulgan G. Outsourcing in public administration: Theoretical foundations and practical implications // Governance. 2015. Vol. 28. No. 2. P. 243–264. DOI: 10.1111/gove.12091

19. Sanchez Solino R. Public-private partnerships in outsourcing: A comparative study of international models // Journal of Public Policy. 2019. Vol. 39. No. 1. P. 45–68. DOI: 10.1093/pubpol/pdy049

20. World Trade Organization. Trade Policy Review: Kazakhstan 2024. Geneva: WTO Secretariat, 2024.

21. PPP Center Kazakhstan. Annual PPP Review 2021–2023. Astana, 2023.

22. ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі. Ұлттық статистика бюросы. Әлеуметтік қызметтер бойынша ресми статистика, 2025. URL: https://stat.gov.kz (өтініш берілген күн: 30.09.2025)

23. Open Contracting Partnership. Kazakhstan’s Single-Source Procurement Trends. 2025. URL: https://www.open-contracting.org (accessed: 30.09.2025)

24. Svärd P. Risks and benefits of outsourcing in public administration: A review of current practices // Public Administration Review. 2019. Vol. 79. No. 2. P. 234–246. DOI: 10.1111/puar.12977

25. Taponen S. Quantitative and qualitative research methods in outsourcing studies // PublicAdministration and Policy. 2017. Vol. 35. No. 1. P. 56–73. DOI: 10.1002/pad.1874

26. Wang X., Wu S. Public-private partnerships in large-scale infrastructure projects: Managing outsourcing risks // Infrastructure Economics. 2018. Vol. 12. No. 2. P. 199–213. DOI: 10.1016/j.infrdev.2018.05.004