Дамушы елдердегі қаржылық инклюзияның даму динамикасы және оны арттыру стратегиялары

Қаржылық инклюзия тұрақты экономикалық дамудың негізгі факторы болып табылады, әсіресе қаржылық қызметтерге қолжетімділік халықтың экономикалық әл-ауқатына тікелей әсер ететін дамушы елдерде. Бұл зерттеу халықтың қаржылық инклюзия динамикасын талдауға және қаржылық инклюзияның негізгі көрсеткіштерінің тұрақты өсуіне ықпал ететін факторларды анықтауға бағытталған. 2014–2024 жылдар аралығында банктік шоттардың енуі, қарыз алу және депозиттік белсенділіктің тұрақты өсімін көрсеткен төрт ел – Аргентина, Бразилия, Үндістан және Қазақстан – басты назарда. Бұл жұмыстың мақсаты – қаржылық инклюзия заңдылықтарын анықтау, табысты мемлекеттік және цифрлық бастамаларды талдау және халықтың қаржылық қолжетімділігін жақсарту бойынша практикалық шараларды бағалау. Зерттеу қаржылық инклюзияның сандық және сапалық аспектілерін бағалау үшін Global Findex деректеріне, ұлттық банк есептеріне және ресми қаржылық қамту және сауаттылық стратегияларына сүйенеді. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы қаржылық қамту динамикасын жүйелеу мен салыстырмалы талдауда, өсудің тұрақтылығына әсер ететін факторларды анықтауда, цифрландыру мен институционалдық реформалардың рөлін анықтауда жатыр. Зерттеудің практикалық құндылығы қаржылық инклюзия деңгейін арттыру үшін басқа дамушы елдерде, соның ішінде Қазақстанда табысты шаралар мен құралдарды бейімдеу мүмкіндігінде көрінеді. Зерттеу нәтижелері ең жоғары тиімділікке институционалдық реформаларды, қаржылық қызметтерді цифрландыруды және қаржылық сауаттылық бағдарламаларын біріктіретін кешенді шараларды дәйекті жүзеге асыру арқылы қол жеткізілетінін көрсетеді. Жұмыс нәтижелерін қаржылық инклюзия бойынша ұлттық стратегияларды әзірлеу және қаржылық инфрақұрылымды жақсарту үшін пайдалануға болады.

1. Ratnawati K. The Impact of Financial Inclusion on Economic Growth, Poverty, IncomeInequality, and Financial Stability in Asia // Journal of Asian Finance, Economics and Business. 2020, vol. 7, no. 10,pp. 73–85. URL: https://www.researchgate.net/publication/346243729_The_Impact_of_Financial_Inclusion_on_Economic_Growth_Poverty_Income_Inequality_and_Financial_Stability_in_Asia

2. Demir A., Pesqué-Cela V., Altunbas Y., Murinde V. Fintech, financial inclusion and income inequality: a quantile regression approach // The European Journal of Finance. 2022, vol. 28, no. 1, pp. 86–107

3. Ayinde et al. Assessment of the financial inclusion–gender–welfare nexus among smallholder maize farmers in Nigeria African // Journal of Agricultural and Resource Economics. 2023. Vol. 18. No. 3. Р. 249– 264. URL: https://research.bangor.ac.uk/en/publications/fintech-financial-inclusion-and-income-inequality-aquantile-regr/

4. Ratnawati K., Pusvita Y. Financial inclusion and its impact on performance of MSMEs with efficiency and financial flexibility as mediation: Empirical evidence from Malang city // Contemporary Research on Management and Business. 2022, pp. 184–187. URL: https://www.researchgate.net/publication/362439625_Financial_inclusion_and_its_impact_on_performance_of_MSMEs_with_efficiency_and_financial_flexibility_as_mediation_Empirical_evidence_from_Malang_city

5. Xi W., Wang Y. Digital financial inclusion and quality of economic growth // Heliyon. 2023. Volume 9. Issue 9. e19731. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844023069396

6. Shen Y., Hu W., Hueng J. Digital Financial Inclusion and Economic Growth: A Cross-country Study // Procedia Computer Science. 2021, vol. 187, pp. 218–223. URL: https://www.researchgate.net/publication/352359628_Digital_Financial_Inclusion_and_Economic_Growth_A_Cross-country_Study

7. Li Q., Liu Q. Impact of Digital Financial Inclusion on Residents’ Income and Income Structure // Sustainability. 2023. Vol. 15. No. 3. Art. 2196. URL: https://www.mdpi.com/2071-1050/15/3/2196

8. Klapper L., Singer D., Starita L., Norris A. The Global Findex Database 2025: Connectivity and Financial Inclusion in the Digital Economy. Washington, DC: World Bank. 2025. URL: https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/8b9002b6-d8dd-426c-aa7c-6d7d16902cd7

9. Sarma M. Index of Financial Inclusion // Indian Council or research on International Economic Relation. 2008. Working Paper No. 215. URL: https://www.icrier.org/pdf/Working_Paper_215.pdf

10. Официальный сайт Центрального банка Индии. URL: https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=60875 (дата обращения: 15.09.2025)

11. Официальный сайт Пресс-информационного бюро Правительство Индии. URL: https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154980&ModuleId=3&reg=3&lang=1 (дата обращения: 15.09.2025)

12. Report on Financial Citizenship. Central Bank of Brazil, 2018. URL: https://www.bcb.gov.br/content/publications/report_fincit/Report%20on%20Financial%20Citizenship%20-%202018.pdf

13. Официальный сайт Центрального банка Бразилии. URL: https://www.bcb.gov.br/en/financialstability/pix_en (дата обращения: 15.09.2025)

14. Официальный сайт Open Finance. URL: https://openfinancebrasil.org.br/como-usar-o-open-finance/ (дата обращения: 15.09.2025)

15. Financial Inclusion Report. Central Bank of Argentina, October 2024. URL: https://www.bcra.gob.ar/archivos/Pdfs/PublicacionesEstadisticas/Oct24%20-%20Financial%20Inclusion%20Report.pdf

16. Altaytas K.M. From financial inclusion to indebtedness: how FinTech transforms credit access and household financial practices in Buenos Aires, Argentina // Finance and Society. 2025, vol. 11, pp. 103–122.