Цифрландыру және жасанды интеллект Қазақстанның қор нарығындағы құбылмалылықтың драйверлері ретінде

Экономикалық деңгейдің үздіксіз жақсаруымен қаржы мен ғылым мен техниканың интеграциясы барған сайын кеңейе түсті. Үлкен деректер, бұлтты есептеулер, блокчейн, жасанды интеллект және мобильді банкинг қарқынды дамып, қаржы секторына интеграциялануда. Жасанды Интеллект индустриясының дамуы технологиялық революция мен индустриалды инновацияның жаңа кезеңінің пайда болуын басқаратын маңызды күш болып табылады. Қазақстанда цифрлық экономиканың жедел дамуы, сондай-ақ финтех және жасанды интеллект (ЖИ) технологияларына деген қызығушылықтың артуы аясында қаржы нарығын талдаудың дәлірек құралдарына қажеттілік артуда. Құбылмалылықты болжау – инвестициялық тәуекелді бағалаудың маңызды құрамдас бөліктерінің бірі. Қазақстанның дамушы қаржы нарығы жағдайында Жасанды интелект әдістерін ұдайы қолдану жаңа аналитикалық мүмкіндіктерді ашады. Бұл зерттеудің мақсаты – Қазақстан қор нарығындағы құбылмалдылықты цифрландыру мен Жасанды Интелект технологияларының әсерін талдау. Зерттеу объектісі ретінде KASE-де саудаланатын ірі компаниялар (Kaspi. kz, КазМунайГаз, Казахтелеком, Халық банкі және т.б.) алынған. Корреляциялық талдау және «Айналым/ Free Float» көрсеткіші арқылы нарықтық белсенділікті зерттеу негізінде технологиялық өзгерістер мен қор нарығындағы мінез-құлық арасындағы байланыстар анықталды. Зерттеу нәтижелері цифрландырудың транзакциялық шығындарды азайтып, нарықтың өтімділігін арттыратынын, ал Жасанды интелект – болжам жасауды және қатысушылардың икемділігін жақсартатынын көрсетеді. Жұмыстың ғылыми құндылығы – жасанды интелектінің дамушы нарықтағы нақты қолданылу үлгісін көрсетуінде. Практикалық маңыздылығы – алынған нәтижелерді цифрлық стратегияларды жасау, инвестициялық шешім қабылдау және қаржы реттеу саясаты үшін қолдану мүмкіндігінде.

1. Duan Y., Edwards J.S., Dwivedi Y.K. Artificial intelligence for decision making in the era of Big Data – evolution, challenges and research agenda // International Journal of Information Management. 2019, vol. 48, pp. 63–71.

2. Бернард M., Мэтт У. Искусственный интеллект на практике. – М.: 2020. – С. 15.

3. Fama E. Efficient capital markets: a review of theory and empirical work: discussion // The Journal of Finance. 1970, vol. 25, pp. 383–417. DOI: 10.2307/2325486.

4. Cheng P.L., Deets M.K. Portfolio returns and the random walk theory // The Journal of Finance. 1971, vol. 26, pp. 11–30.

5. National Bank of the Republic of Kazakhstan. Information message. URL: https://nationalbank.kz/en/news/informacionnye-soobshcheniya/16693 (accessed: 08.03.2025)

6. Duan Y., Edwards J.S., Dwivedi Y.K. Artificial intelligence for decision making in the era of Big Data – evolution, challenges and research agenda // International Journal of Information Management. 2019, vol. 48, pp. 63–71.

7. Rita A.G., Amanda M.B., Saleh S. Artificial intelligence (AI) in FinTech decisions: the role of congruity and rejection sensitivity // International Journal of Bank Marketing. 2023, vol. 41, no. 6, pp. 1282–1307.

8. Farida S.R., Bindya K. Artificial Intelligence in FinTech: Understanding Stakeholders Perception on Innovation, Disruption, and Transformation in Finance // International Journal of Business Intelligence Research. 2021, vol. 12, no. 1, pp. 48–65.

9. Казахстанская Фондовая Биржа (KASE). URL: https://kase.kz (дата обращения: 08.02.2025)

10. Финуслуги от Московской Биржи. URL: https://finuslugi.ru/navigator/investirovat (дата обращения: 02.04.2025)

11. Казахстанская Фондовая Биржа (KASE). Results of activities for 2024. URL: https://kase.kz/uploads/KASE_itogi_2024_ru_b404524e2f.pdf (дата обращения: 08.03.2025)

12. Казахстанская Фондовая Биржа (KASE). Results of activities for 2024. URL: https://kase.kz/uploads/24_05_01_KASE_ru_d73d2e359b.pdf (дата обращения: 08.03.2025)

13. Казахстанская Фондовая Биржа (KASE). URL: https://kase.kz (дата обращения: 08.02.2025)

14. Казахстанская Фондовая Биржа (KASE). Clearing activities. URL: https://kase.kz/ru/clearing/clearing-activities (дата обращения: 29.04.2025)

15. World Federation of Exchanges (WFE). Focus World Exchanges. URL: https://focus.world-exchanges.org (accessed: 15.04.2025)

16. Kazakhstan Stock Exchange (KASE). News. URL: https://kase.kz/en/information/news/show/1535629 (accessed: 18.04.2025)

17. Kazakhstan Stock Exchange (KASE). Indexes and indicators. KASE Index. URL: https://kase.kz/en/indexes-and-indicators/shares/kase-index (accessed: 10.04.2025)

18. Фридом Финанс Қазақстан. Қор нарығын болжаудағы жасанды интелект: әдістер мен алгоритмдер. URL: https://ffin.kz/blog/77-iskusstvennyy-intellekt-v-prognozirovanii-fondovogo-rynka-metody-i-algoritmy (өтініш берілген күн: 13.04.2025)