«Ауыл – ел бесігі» мемлекеттік бағдарламасының тиімділігін бағалаудағы гибридті тәсіл: K-GTED және Trinity Model

Қазіргі кезеңде «Ауыл – ел бесігі» (АЕБ) мемлекеттік бағдарламасы негізінен инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыруға басымдық береді, алайда мұндай инвестициялардың тұрақты әлеуметтікэкономикалық әсері жергілікті басқару сапасы мен басқарушылық әлеуетке тікелей тәуелді екені анықталуда. Мақалада «Ауыл – ел бесігі» бағдарламасын талдау үшін Экономикалық дамудың жалпы теориясы қолданылды, экономикалық дискриминация принципі мен «Даму триадасы» моделі негізге алынады. Зерттеуде АЕБ-ның жұмыс тетіктері экономикалық даму принципіне қаншалықты сай келетіні анықталды. Себебі мұндай сәйкестік тұрақты даму мен кедейлікті төмендетудің маңызды шарттарының бірі болып табылады. Зерттеудің мақсаты – Қазақстандағы ауылдық аумақтарды кешенді дамытуға бағытталған АЕБ бағдарламасының ұзақ мерзімді тиімділігін бағалауға арналған жаңа теориялық-әдіснамалық негіз ұсыну. Зерттеудің ғылыми жаңалығы – Қазақстанның макроэкономикалық даму стратегиясының қағидаттарын (K-GTED) Корея тәжірибесіндегі Trinity Model (Үштік модель) принциптерімен ұштастыратын гибридті тұжырымдаманы енгізуінде. Ұсынылған гибридті модель мемлекеттік инвестициялар мен жергілікті басқару әлеуетінің өзара синергетикалық әсерін кешенді түрде бағалауға мүмкіндік береді. Мақалада АЕБ бағдарламасын іске асыру барысында әртүрлі басқару модельдерін қолданған Түркістан, Қызылорда және Жамбыл облыстарының тәжірибесі салыстырмалы талдау негізінде қарастырылған. Талдау нәтижелері бағдарламаның тиімділігі қаржыландыру көлемінен гөрі, оның стратегиялық бағытталуы мен басқару сапасына көбірек тәуелді екенін көрсетті. Қорытындыда ұсынылған гибридті модельді эмпирикалық тексеру үшін жылдық панельдік деректерге негізделген панельдік регрессиялық модельді қолдану ұсынылады. Зерттеу нәтижелері АЕБ бағдарламасының келесі кезеңдерінде жергілікті әлеуетті арттыруға, сондай-ақ цифрлық басқару тетіктерін енгізуге бағытталған практикалық ұсыныстарды қалыптастыруға негіз болады.

1. Jwa S.H. Korea’s Saemaul Undong Revisited as Rural Development Game for Poverty Eradication: A New Development Economics Perspective // The Pakistan Development Review. 2024. No. 1. P. 19–44.

2. Jung S., Cho S., Roberts R.K. The Impact of Government Funding of Poverty Reduction Programmes // Papers in Regional Science. 2015. Vol. 94. No. 3. P. 653–676.

3. Simangunsong H., Sihotang D. The Impact of Economic Conditions on Social Assistance Programs and Poverty Alleviation // Law and Economics. 2023. Vol. 17. No. 2. P. 73–91. https://doi.org/10.35335/laweco.v17i2.2

4. Saputra G.R. Analyzing the Impact of Government Policy on Poverty Alleviation: Evaluating Social Protection Programs, Healthcare Access and Economic Reforms // Inspirasi & Strategi (INSPIRAT): Jurnal Kebijakan Publik & Bisnis. 2024. Vol. 15. No. 1. P. 27–36.

5. Ruggeri K., Tutuska O.S., Ladini G.A.R. et al. The Psychology and Policy of Overcoming Economic Inequality // Behavioral and Brain Sciences. Cambridge University Press, 2023. Vol. 46. https://doi.org/10.1017/S0140525X23001103

6. Maolani D.Y. Policy Innovations in Poverty Reduction: Assessing Government Strategies and Their Impact on Socioeconomic Development // International Journal of Religion. 2024. Vol. 5. No. 11. P. 5786– 5797. https://doi.org/10.61707/gn5qy464

7. Simbolon R.S. Analyzing the Impact of Social Assistance Programs on Poverty Alleviation in Karo Regency // Law and Economics. 2022. Vol. 16. No. 3. P. 158–171. https://doi.org/10.35335/laweco.v16i3.58

8. Amri S., Sihotang J. Impact of Poverty Reduction Programs on Healthcare Access in Remote Areas: Fostering Community Development for Sustainable Health // Law and Economics. 2023. Vol. 17. No. 3. P. 170–185. https://doi.org/10.35335/laweco.v17i3.43

9. Collin C., Jahed M.I. Social Grants as a Lifeline: Assessing Their Impact on Poverty Reduction in African Countries // International Journal of Economics and Financial Issues. 2025. Vol. 15. No. 6. P. 508–513. https://doi.org/10.32479/ijefi.19921

10. Awain A.S., Jantan M.D., Sukati I. Assessing the Effect of Integration in Logistics Sector on Economic Growth: Evidence from Sultanate of Oman // International Business Research. 2022. Vol. 15. No. 1. P. 35–51.

11. Wang P., Li Ch., Huang Ch. The Impact of Digital Village Construction on County-Level Economic Growth and Its Driving Mechanisms: Evidence from China // Agriculture. 2023. Vol. 13. P. 1917. https://doi.org/10.3390/agriculture13101917

12. Huang Z., Song W., Ye C., Hu W. The County Economic Growth Effect of Government Support for Migrant Workers to Return Home for Entrepreneurship // Chinese Rural Economy. 2022. No. 1. P. 24–43.

13. «Ауыл-ел бесігі»: Жамбыл облысының 95 елді мекенінде биыл 280 жоба жүзеге асады // gov. egov.kz. (өтініш берілген күн: 26.12.2025) URL: https://betaegov.kz/memleket/entities/zhambyl/press/news/details/580833

14. Амерханова И.К. Қазақстан Республикасындағы ішкі көші-қон үдерісін әкімшілік құқықтық реттеу тетіктерін қамтамасыз ету шаралары // Alikhan Bokeikhan University хабаршысы. – 2024. – № 3(62). – Б. 21–27.

15. Indriani E., Martiningsih R.S.P., Inapty B.A. Implementing Digital Accounting Information Systems to Enhance Financial Governance in Village-Owned Enterprises (BUMDes): Evidence from West Lombok, NTB // JAA. 2025. Vol. 10. No. 1. P. 35–47.

16. Gunawan F.X.C., Rahman H., Awaru A.T. The Role of Interpersonal Skills of Village-Owned Enterprise (BUM Desa) Managers in East Sumba Regency Facing the Challenges of Changing Economic Structures // Jurnal Bina Praja. 2024. Vol. 16. No. 3. P. 573–587.

17. Түркістанда «Ауыл – ел бесігі» мен «ауыл аманаты» жобаларын бір бағдарламаға біріктіру мәселесі талқыланды. (өтініш берілген күн: 26.12.2025) URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/ontustik/press/news/details/931843

18. «Ауыл – ел бесігі»: Жамбыл облысында 111 жоба іске асырылуда. (өтініш берілген күн: 26.12.2025) URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl/press/news/details/1028351

19. «Ауыл – ел бесігі» арнайы жобасының іске асырылуы туралы. (өтініш берілген күн: 26.12.2025) URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-economy/documents/details/75000

20. Oralova S. Development of the Telecommunications Sector in the Economy of Kazakhstan as the Basis of the National Model of the Information Society // Statistics, Accounting and Audit. 2021. No. 4(83). P. 51–58. https://doi.org/10.51579/1563-2415.2021-4.07

21. Astafyeva A.G., Konopyanova G. Analysis of the State and Development Trends of the Creative and Cultural Sector of the Economy in East Kazakhstan Region // Central Asian Economic Review. 2025. No. 2. P. 46–69. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2025-2-46-69

22. Fang M., Ruan R. State-Owned Enterprises in China as Macroeconomic Stabilizers: Their Special Function in Times of Economic Policy Uncertainty. 2023. https://doi.org/10.1111/cwe.12503

23. Nurgaliyeva K., Koshkina O., Zaitenova N., Kireyeva A., Kredina A. Relationship between Banking Infrastructure, Innovation and Economic Growth in Kazakhstan // Banks and Bank Systems. 2024. Vol. 19. No. 2. P. 40–52. https://doi.org/10.21511/bbs.19(2).2024.04