Қазақстандағы жалақы: өңірлік-өнеркәсіптік дифференциациялау мәселелері және оңтайландыру перспективалары

Бұл мақалада Қазақстандағы еңбекақы жүйесінің дамуы қарастырылады. Бұл зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасындағы қызметкерлердің еңбекақысының дифференциациясын зерттеу және оның құрылымын аймақтар мен салалар бойынша оңтайландыру бойынша ұсыныстар әзірлеу. Салалар мен аймақтар бойынша жалақыны талдау үшін экономикалық және статистикалық әдістерді, жіктеуді, құрылымдық талдауды, тарихи және салыстырмалы талдауды және ел бойынша әртүрлі ұйымдарда қатысушыларды бақылауды қолдану үшін жүйелік тәсіл қолданылды. Жалақыны реттеудің нарықтық механизмін жүзеге асыру көп жағдайда жалақының жекелеген құрылымдық элементтерін оңтайландыруға байланысты екені анықталды. Бұл мәселені шешудің маңызды тәсілі еңбек нарығындағы қызметкерлер мен жұмыс берушілер өкілдерінің ұжымдық келісім-шарттары арқылы белгіленген еңбек бағасы ретінде жалақыны іс жүзінде тану болып табылады. Жалдамалы жұмысшылардың жалақысының мөлшері бастапқыда барлық деңгейдегі: салалық, аймақтық және республикалық ұжымдық шарттар арқылы анықталуы керек. Бұл ережені іске асыру еңбек қатынастарын реттейтін барлық заңнамалық базаны түбегейлі қайта қарауды және кәсіподақтарды келіссөздер процесінде нақты күшке айналдыруды талап етеді.

1. Seubert C., Hopfgartner L., Glaser J. Living wages, decent work, and need satisfaction: an integrated perspective // European Journal of Work and Organizational Psychology. 2021, no. 30(6), pp. 808–823. https://doi.org/10.1080/1359432X.2021.1966094

2. Lee Y.-M. Active Labor Market Policies in an Industrial Crisis: Case of Korean Shipbuilding Industry and Public Employment Services // Review of Integrative Business and Economics Research. 2023, no. 13(3), pp. 42–58.

3. Statistics Publications. Economic Commission for Europe (ECE). URL: https://unece.org/ru/node/6 (accessed: 21.06.2025)

4. Трудовой кодекс Республики Казахстан. Кодекс Республики Казахстан от 23 ноября 2015 года № 414-V ЗРК. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1500000414

5. Единый тарифно-квалификационный справочник работ и профессий рабочих. URL: https://zakon.uchet.kz/rus/docs/UCH00000343 (дата обращения: 27.06.2025)

6. Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и других служащих. URL: https://id-saf.kz/directory/sds (дата обращения: 27.06.2025)

7. Pham T.T. The Meaning of Public Service Motivation: Human Resource Management Practices in the Public Sector // Review of Integrative Business and Economics Research. 2022, no. 12(2), pp. 1–27.

8. Берешев С.Х. Организация заработной платы и нормирования труда на предприятиях Республики Казахстан. Вопросы и ответы. – Алматы: Изд. Дом «ЭКО», 2011. – 472 c.

9. Яковлев Р.А. Оплата труда в организации. 2-е изд., перераб. и доп. – М.: МЦФЭР, 2005. – 528 с.

10. Бартенев С.А. Экономические теории и школы (история и современность). – М.: БЕК, 1996. – 352 с.

11. Sankaran K. Inclusive Labour Markets. Geneva: ILO, 2022. – 27 p.

12. Anker R., Anker M. Living wages around the world: Manual for measurement. UK: Edward Elgar Publishing, 2017. – 392 c. https://doi.org/10.4337/9781786431462

13. Заработная плата и условия труда. URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/labor-and-income/statwags/ (дата обращения: 27.06.2025)

14. Регионы Казахстана в 2010 г. Статический сборник. – Астана, 2011. – 447 с.

15. McLaren J. Globalization and labor market dynamics, Annual Review of Economics. 2017, no. 9, pp. 177–200.

16. Giovannetti G., Marvasi E., Vivoli A. The asymmetric effects of 20 years of tariff reforms on Egyptian workers // Economia Politica. 2021, no. 38, pp. 89–130. DOI: https://doi.org/10.1007/s40888-020-00199-0

17. Clemens J., Strain M.R. The heterogeneous effects of large and small minimum wage changes: evidence over the short and medium run using a pre-analysis plan // Working Paper. 2021. No. 29264. 71 p.

18. Neumark D. The effects of minimum wages on (almost) everything? // A review of recent evidence on health and related behaviors. Labour. 2024, no. 38, pp. 1–65. DOI: 10.1111/labr.1226