Мемлекеттік мәдени саясаттың жаңарту жобаларын қолдаудағы сыни сана рөлі: эмпирикалық талдау

Мақалада Қазақстан Республикасында қоғамдық сананы жаңғыртуға бағдарланған мемлекеттік мәдени саясатты қолдау мен азаматтардың сыни санасының өзара байланысы талданады. Эмпирикалық негіз ретінде ересек халық арасында жүргізілген авторлық сауалнама деректері (N = 188) алынды. Регрессиялық талдау көмегімен жыныс, жас, білім деңгейі, тұрғылықты жер типі және жұмыспен қамтылу түрі бақылана отырып, сыни сананың тазартылған индексі (CC_clean), мәдени саладағы модернизациялық жобаларды қолдау және мәдени саясатты жаңғырту факторы ретінде қабылдау арасындағы байланыстар бағаланады. Нәтижелердің тұрақтылығын тексеру және предиктор мен тәуелді айнымалылар арасындағы ықтимал мазмұндық қабаттасу жөніндегі ескертуге жауап беру мақсатында мәдени саясаттың өзін бағалауға қатысы жоқ тармақтарды ғана қамтитын сыни сананың тазартылған индексі қалыптастырылды. Нәтижелер сыни сананың модернизациялық бастамаларды қолдаумен және мәдени саясаттың жаңғыртушылық рөлін оң бағалаумен байланысы сызықтық та, реттік модельдерде де сақталатынын және әлеуметтік-демографиялық құрамдағы айырмашылықтарға ғана тірелмейтінін көрсетеді. Халықпен жұмыс істеудің трансляциялық моделінен диалогтік моделіне көшуге, азаматтардың мәдени өмірге белсенді қатысу форматтарын дамытуға, әлеуметтік теңсіздік пен азаматтық жауапкершілік тақырыптарын мәдени бағдарламаларға ықпалдастыруға, сондай-ақ мәдени саясат тиімділігін мониторингтеу жүйесінде сыни сананы өлшеуді институционалдандыруға бағытталған мәдени саясатты жетілдіру жөніндегі ұсынымдар беріледі.

1. Об утверждении Концепции культурной политики Республики Казахстан на 2023–2029 годы: постановление Правительства Республики Казахстан от 28 марта 2023 г. № 250. – Астана, 2023.

2. Об утверждении национального проекта «Ұлттық рухани жаңғыру»: постановление Правительства Республики Казахстан от 12 октября 2021 г. № 724. – Астана, 2021.

3. Об утверждении Национального плана развития Республики Казахстан до 2029 года: указ Президента Республики Казахстан от 30 июля 2024 г. № 611. – Астана, 2024.

4. Об утверждении основных принципов, ценностей и направлений внутренней политики Республики Казахстан: указ Президента Республики Казахстан от 5 ноября 2025 г. – Астана, 2025.

5. Freire P. Pedagogy of the oppressed (MB Ramos, Trans.). New York: Continuum, 2007. 183 p.

6. Jemal A. Critical consciousness: A critique and critical analysis of the literature // The Urban Review. 2017. Vol. 49. No. 4. P. 602–626. DOI: 10.1007/s11256-017-0411-3

7. Heberle A.E., Rapa L.J., Farago F. Critical consciousness in children and adolescents: A systematic review, critical assessment, and recommendations for future research // Psychological Bulletin. 2020. Vol. 146. No. 6. P. 525–551. DOI: 10.1037/bul0000230

8. Abazov R., Khazbulatov A. Experimenting with multiculturalism and globalization: The case of Kazakhstan’s cultural policies // Il Nodo di Gordio. 2015. Vol. 8. P. 170–179.

9. Zhumagulova V., Kazhigaliyeva G., Onalbayeva A., Sabirova D., Zadayeva A. Representation of modernization of public consciousness in the mass media discourse // Opción. 2019. Vol. 35 (Special Issue 23). P. 1171–1187.

10. Ahrari S., Abu Samah B., Hassan M.S.H., Abdul Wahat N.W., Zaremohzzabieh Z. Deepening critical thinking skills through civic engagement in Malaysian higher education // Thinking Skills and Creativity. 2016. Vol. 22. P. 121–128. DOI: 10.1016/j.tsc.2016.09.009

11. Nærland T.U., Hovden J.F., Moe H. Enabling Cultural Policies? Culture, Capabilities, and Citizenship // International Journal of Communication. 2020. Vol. 14. P. 3734–3752.

12. Burgess J., Poell T., Marwick A.E. (eds.). The SAGE Handbook of Social Media. London: SAGE Publications, 2017. DOI: 10.4135/9781473984066

13. Республика Казахстан. О Концепции культурной политики Республики Казахстан: Указ Президента Республики Казахстан от 4 ноября 2014 г. № 939. – Астана, 2014.

14. Назарбаев Н.А. Взгляд в будущее: модернизация общественного сознания // Официальный сайт Президента Республики Казахстан. 12 апреля 2017. URL: https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/press_conferences/statya-glavy-gosudarstva-vzglyad-v-budushchee-modernizaciya-obshchestvennogosoznaniya (дата обращения: 05.12.2025)

15. AIFC. Креативная экономика в Казахстане выросла более чем в три раза с 2017 года: обзор МФЦА о перспективах креативной индустрии. 27 января 2025. URL: https://aifc.kz/ru/novosti/kreativnayaekonomika-v-kazahstane-vyrosla-bolee-chem-v-tri-raza-s-2017-goda-obzor-mfcza-o-perspektivah-kreativnojindustrii/ (дата обращения: 20.12.2025)

16. UNESCO. Cultural and creative industries in Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, and Tajikistan: Mapping of educational platforms. UNESCO Almaty Office, 14 August 2023. 20 p.

17. Исатаева А., Кулсариева А., Нурбаева А., Әбдіманап Ш. Развитие нравственного сознания студенческой молодежи Казахстана: современные воспитательные практики // Journal of Educational Sciences. – 2025. – № 83. – С. 135–150. DOI: 10.26577/JES202583211

18. Diemer M.A., Rapa L.J., Voight A.M., McWhirter E.H. Critical consciousness: A developmental approach to addressing marginalization and oppression // Child Development Perspectives. 2016. Vol. 10. No. 4. P. 216–221. DOI: 10.1111/cdep.12193