Дамып келе жатқан экономикалардағы цифрлық индустрияның жедел дамуының жолдары: жетекші интернет платформаларының конфигурациялық талдауы

Ғаламдық цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы жағдайында дамушы елдер дәстүрлі индустриялардың баяу трансформациялануы және әлсіз цифрлық негіздер сияқты ортақ проблемаларға тап болады, бұл олардың ерекше жағдайларына бейімделген жедел цифрлық индустрияландыру жолдарын іздестіруді шұғыл талап етеді. Бұл зерттеудің мақсаты – дамушы елдердегі цифрлық кәсіпорындардың жоғары өсуіне ықпал ететін негізгі шарт комбинациялары мен іске асыру жолдарын жүйелі түрде анықтау, дәстүрлі индустриялардың трансформациясының баяулауы және әлсіз цифрлық негіздер жағдайында осы елдерге арналған бейімделген жедел цифрлық индустрияландыру жолдарын зерттеу. «Технология-ұйым-орта» (TOE) теориялық шеңберіне сүйене отырып, зерттеуде анық емес жиынтықтардың сапалық салыстырмалы талдауы (fsQCA) қолданылады. Ол дамушы елдердегі 21 репрезентативті жетекші интернет-платформа компаниясының 2020–2024 жылдардағы қаржылық деректерін бақылау үлгілері ретінде пайдалана отырып, цифрлық фирмалардың жоғары өсуіне әсер ететін факторлардың конфигурациялық талдауын жүргізеді. Бұл жұмыстың ғылыми маңыздылығы – дәстүрлі бір факторлы талдаудың шектеулерінен асып, көп өлшемді факторлардың бірлескен ынталандырушы әсерін ашуда. Практикалық тұрғыдан алғанда, ол дамушы елдерге цифрлық индустриялық саясатты жобалау үшін нақты іс-қимылға бағдарланған түсініктер береді. Зерттеудің құндылығы – дамушы нарықтардағы цифрлық индустрияны зерттеуге жаңа конфигурациялық көзқарасты ұсынып, төрт сараланған жоғары өсу жолын (масштабқа негізделген, ҒЗТКЖ-қадағалаумен қамтамасыз етілген, үнемді ҒЗТКЖ және бірлескен кеңейту жолдары) құрастыруында. Практикалық нәтижелер көрсеткендей, жоғары өсу үшін бірде-бір фактор міндетті шарт болып табылмайды; кәсіпорындар мен саясаткерлер технологиялық қуаттарға, ұйымдық масштабқа және сыртқы орта сипаттамаларына сүйене отырып, тиісті даму жолдарын таңдауы қажет, осылайша дамушы елдердегі цифрлық индустрияландыруды жеделдетеді.

1. Sadreddin A., Chan Y.E. Pathways to developing information technology-enabled capabilities in borndigital new ventures // International Journal of Information Management. 2023. Vol. 68. P. 102572.

2. Nambisan S., Lyytinen K., Majchrzak A., Song M. Digital innovation management // MIS Quarterly. 2017. Vol. 41. No. 1. P. 223–238.

3. Autio E., Nambisan S., Thomas L.D., Wright M. Digital affordances, spatial affordances, and the genesis of entrepreneurial ecosystems // Strategic Entrepreneurship Journal. 2018. Vol. 12. No. 1. P. 72–95.

4. Von Briel F., Recker J., Davidsson P. Not all digital venture ideas are created equal: Implications for venture creation processes // The Journal of Strategic Information Systems. 2018. Vol. 27. No. 4. P. 278–295.

5. Guo R., Yin H., Liu X. Coopetition, organizational agility, and innovation performance in digital new ventures // Industrial Marketing Management. 2023. Vol. 111. P. 143–157.

6. Cheng C., Miao Z. Leveraging digital connectivity for innovation performance: A fsQCA study on Chinese high-tech manufacturing firms // Humanities and Social Sciences Communications. 2025. Vol. 12. No. 1. P. 58.

7. Li T., Wen J., Zeng D., Liu K. Has enterprise digital transformation improved the efficiency of enterprise technological innovation? A case study on Chinese listed companies // Mathematical Biosciences and Engineering. 2022. Vol. 19. No. 12. P. 12632–12654.

8. Avenyo E.K., Tregenna F., Kraemer-Mbula E. Do productive capabilities affect export performance? Evidence from African firms // The European Journal of Development Research. 2021. Vol. 33. P. 304–329.

9. Simon H. Hidden champions in the Chinese century. Cham: Springer, 2022. 200 p.

10. Audretsch D.B., Belitski M. Digitalization, resource mobilization and firm growth in emerging industries // British Journal of Management. 2024. Vol. 35. No. 2. P. 613–628.

11. Clemente-Almendros J.A., Nicoara-Popescu D., Pastor-Sanz I. Digital transformation in SMEs: Understanding its determinants and size heterogeneity // Technology in Society. 2024. Vol. 77. P. 102483.

12. Kamp B., Ruiz de Apodaca I. Leveraging (in)formal early-mover and diligent-follower advantage mechanisms to attain international niche market leadership: insights from Basque “hidden champions” // Competitiveness Review: An International Business Journal. 2023. Vol. 33. No. 6. P. 1013–1045.

13. Chen R., Zhang B., Chen Y. How does digital transformation influence collaborative green innovation? // Journal of Global Information Management. 2024. Vol. 32. No. 1. P. 1–21.

14. Meng F., Ma X., Li Z. Trade credit, digital penetration, and green innovation: Micro-level evidence from supply chain networks // Emerging Markets Finance and Trade. 2026. Vol. 62. No. 10. P. 3579–3592.

15. Xu S., Zhou L., He M. Heterogeneous institutional investor behaviour and corporate digital technology innovation // Finance Research Letters. 2025. Vol. 79. P. 107285.

16. Delmar F. Measuring growth: methodological considerations and empirical results // Entrepreneurship and SME research. London: Routledge, 2019. P. 199–215.

17. Chen L., Zhang Y. Can supply chain concentration drive an increase in a company’s market share? // Research in International Business and Finance. 2025. Vol. 73. P. 102518.

18. Hazarika N., Hosseini S. R&D intensity and its curvilinear relationship with firm profitability: Perspective from the alternative energy sector // Sustainability. 2021. Vol. 13. No. 9. P. 5060.

19. Drempetic S., Klein C., Zwergel B. The influence of firm size on the ESG score: Corporate sustainability ratings under review // Journal of Business Ethics. 2020. Vol. 167. No. 2. P. 333–360.

20. Pu T. Exploring the impact of digital technology adoption on cash holdings: Financing constraints as a moderator // Future Business Journal. 2025. Vol. 11. P. 66.

21. Ng C.K., Smith J.K., Smith R.L. Does firm-level carbon assurance matter for trade credit? // Finance Research Letters. 2024. Vol. 69. P. 106134.

22. Chung C.Y., Liu C., Wang K. Do firms have target capital structures? Evidence from institutional monitoring // International Review of Economics and Finance. 2019. Vol. 58. P. 65–77.