Цифрландыру және еңбек нарығының болашағы: жаңа кәсіптер мен құзыреттіліктер

Мақала жаһандық технологиялық трансформация аясында Қазақстан Республикасының еңбек нарығындағы жұмыспен қамту құрылымы мен кәсіби құзыреттіліктер жүйесіне цифрландырудың әсерін талдауға арналған. Зерттеудің өзектілігі жасанды интеллект, автоматтандыру және платформалық технологиялардың қарқынды енгізілуімен байланысты, олар Дүниежүзілік экономикалық форумның бағалауы бойынша 2030 жылға қарай әлемдегі жұмыс орындарының 22%-ын түрлендіреді [1]. Жұмыстың мақсаты – цифрландырудың әсерінен қазақстандық еңбек нарығының кәсіби құрылымының негізгі трансформация бағыттарын анықтау, осы трансформацияның ауқымын сандық бағалау және қызметкерлердің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін басым құзыреттіліктерді белгілеу. Зерттеу кабинеттік әдіске (desk research) негізделген: ҚР Ұлттық статистика бюросының, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің, Еңбек ресурстарын дамыту орталығының деректерін, сондай-ақ Дүниежүзілік экономикалық форумның, McKinsey Global Institute есептерінің және 2015–2025 жж. Scopus және Web of Science базаларындағы ғылыми жарияланымдарды салыстырмалы, статистикалық және коэффициенттік талдау арқылы жүзеге асырылды. Алдағы 5–10 жылда Қазақстанда экономиканың 9 саласында 239 жаңа кәсіп пайда болады (71,6%) және 95 қолданыстағы кәсіп түрленеді (28,4%), ал қызметкерлердің қолда бар дағдыларының 40%-ға дейінгі бөлігі жаңартуды қажет ететіні, бұл 2030 жылға қарай экономикалық белсенді халықтың шамамен 3,8 млн адамын қамтитыны анықталды. Жұмыстың ғылыми жаңалығы кәсіби құрылымның трансформациясы туралы отандық және әлемдік статистикалық деректерді жүйелеуде, сондай-ақ орташа жылдық өсу қарқынын, құрылымдық үлестерді және салыстырмалы коэффициенттерді авторлық есептеуде жатыр. Нәтижелердің практикалық маңыздылығы оларды цифрлық экономика жағдайында білім беру бағдарламаларын, кәсіби стандарттарды және мемлекеттік жұмыспен қамту саясатын әзірлеу кезінде қолдану мүмкіндігінде көрінеді.

1. World Economic Forum. The Future of Jobs Report 2025. Geneva: WEF, 2025. URL: https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025/ (дата обращения: 15.07.2026)

2. Schwab K. The Fourth Industrial Revolution. Geneva: World Economic Forum, 2016. 172 p.

3. Frey C.B., Osborne M.A. The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation? // Technological Forecasting and Social Change. 2017. Vol. 114. P. 254–280.

4. Autor D.H. Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation // Journal of Economic Perspectives. 2015. Vol. 29. No. 3. P. 3–30.

5. Autor D., Salomons A. Is Automation Labor-Displacing? Productivity Growth, Employment, and the Labor Share // Brookings Papers on Economic Activity. 2018. Vol. 2018. No. 1. P. 1–63.

6. Bughin J., Hazan E., Lund S., Dahlström P., Wiesinger A., Subramaniam A. Skill shift: Automation and the future of the workforce. McKinsey Global Institute, 2018.

7. Об утверждении Концепции развития рынка труда Республики Казахстан на 2024–2029 годы: Постановление Правительства Республики Казахстан. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300001050 (дата обращения: 15.07.2026)

8. Рынок труда Казахстана: 360 тысяч молодых специалистов ежегодно // Finance.kz. – 2026. URL: https://finance.kz/news/transformatsiya-rynka-truda-kazahstana-360-tysyach-molodyh-spetsialistovezhegodno-i-vyzovy-tsifrovoy-epohi (дата обращения: 15.07.2026)

9. Об утверждении Государственной программы «Цифровой Казахстан»: Постановление Правительства Республики Казахстан от 12 декабря 2017 года № 827. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P1700000827 (дата обращения: 15.07.2026)

10. Земцов С.С., Баринова В.А., Семенова Р.И. Риски цифровизации и адаптация региональных рынков труда в России // Форсайт. – 2019. – Т. 13. – № 2. – С. 84–96. DOI: 10.17323/2500-2597.2019.2.84.96

11. Профессии в движении: как цифровизация меняет казахстанский рынок труда // El.kz. – 2026. URL: https://el.kz/ru/professii-v-dvizhenii-kak-tsifrovizatsiya-menyaet-kazahstanskiy-rynok-truda_400047043/ (дата обращения: 15.07.2026)

12. Как меняется рынок труда в IT-секторе Казахстана // Profit.kz. – 2025. URL: https://profit.kz/news/71693/Kak-menyaetsya-rinok-truda-v-IT-sektore-Kazahstana/ (дата обращения: 15.07.2026)

13. Профессии будущего: как меняется рынок труда в Казахстане (Реестр профессиональных стандартов Министерства труда и социальной защиты населения РК) // Inbusiness.kz. – 2025. URL: https://inbusiness.kz/ru/last/professii-budushego-kak-menyaetsya-rynok-truda-v-kazahstane (дата обращения: 15.07.2026)

14. О цифровизации социально-трудовой сферы в Казахстане // Tsnik.kz. URL: https://tsnik.kz/news/o-tsifrovizatsii-sotsialno-trudovoy-sfery-v-kazakhstane/ (дата обращения: 15.07.2026)

15. Dinh Thi Mung. Digital Transformation and The Labor Market: A Bibliometric Analysis Using The Scopus Database (2020–2025) // International Journal of Scientific Research and Management (IJSRM). 2025. Vol. 13. Issue 08. Article EM–2025–9632.

16. Tee P.K., Wong L.C., Dada M., Song B.L., Ng C.P., Shahpo S.M., Alam M.J., Abu Seman N.A., Coetzee M. Demand for digital skills, skill gaps and graduate employability: Evidence from employers in Malaysia // F1000Research. 2024. Vol. 13. Р. 389. DOI: 10.12688/f1000research.148514.1

17. Mhaske P., Bhattacharjee B., Haldar N., Upadhyay P., Mandal A. Bridging digital skill gaps in the global workforce: A synthesis and conceptual framework building // Research in Globalization. 2025. Vol. 11. Р. 100311.

18. Работу ищут онлайн: рынок занятости в Казахстане стремительно уходит в цифру // Astanatv.kz. – 2026. URL: https://astanatv.kz/ru/news/167796/ (дата обращения: 15.07.2026)

19. Топ востребованных профессий в Казахстане: статистика и прогноз // Tengrinews.kz. – 2025. URL: https://tengrinews.kz/article/kem-rabotat-kazaxstane-analiz-zarplat-rynka-truda-prognoz-3036/ (дата обращения: 15.07.2026)

20. Арынова З.А., Золотарева С.В., Кайдарова С.Е. Взаимодействие рынка труда и системы образования в Казахстане: вызовы цифровой экономики // Торайғыров университетінің Хабаршысы. Экономикалық сериясы. – 2024. DOI: 10.48081/KOAB7641

21. Acemoglu D., Restrepo P. Automation and New Tasks: How Technology Displaces and Reinstates Labor // Journal of Economic Perspectives. 2019. Vol. 33. No. 2. P. 3–30. DOI: 10.1257/jep.33.2.3

22. Ситуация на рынке труда (I квартал 2025 г.) // Бюро национальной статистики АСПиР РК. URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/labor-and-income/stat-empt-unempl/publications/346495/ (дата обращения: 20.09.2026)

23. Регионы Казахстана: статистический сборник / Бюро национальной статистики АСПиР РК. URL: https://stat.gov.kz (дата обращения: 20.09.2026)

24. Urban population (% of total population) // World Bank Open Data; World Urbanization Prospects 2025, UN DESA Population Division. URL: https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS (дата обращения: 20.09.2026)