Қазақстанның этномәдени мұрасының экономикалық даму мен туристік бренд капиталын қалыптастырудағы рөлі

Бұл мақалада Қазақстанның этномәдени мұрасы экономикалық даму мен туристік бренд капиталын қалыптастыру тұрғысынан зерттеледі. Мәдени және тарихи құндылықтарды сақтау оларды туризм саласында орынды пайдалану мәселесімен тікелей байланысты. Ұлттық дәстүрлер, тарихи орындар, қолөнер мен жергілікті мәдени ерекшеліктер елдің бірегейлігін танытып, туристердің қызығушылығын арттыра алады. Сонымен бірге олар өңірлердегі қызмет көрсету саласының дамуына және жаңа туристік өнімдердің пайда болуына негіз болады. Зерттеудің мақсаты – этномәдени ресурстардың туризм экономикасымен, инвестициялық тартымдылықпен және туристік бренд капиталымен байланысын эмпирикалық деректер арқылы бағалау. Зерттеуге 40 респондент қатысты. Сауалнама нәтижелерін өңдеу барысында сипаттамалық статистика, Shapiro–Wilk тесті, факторлық талдау, Cronbach’s Alpha коэффициенті және көптік регрессия әдісі қолданылды. Алынған жауаптар қатысушылардың этномәдени құндылықтарға, аутенттілікке және туристік брендтің тартымдылығына жоғары баға бергенін көрсетті. Факторлық талдау нәтижесінде мәдени құндылық, маркетингтік қолдау және инвестициялық әлеуетті сипаттайтын үш бағыт анықталды. Регрессиялық талдау этномәдени құндылықтың (β=0,42; p=0,001), аутенттіліктің (β=0,31; p=0,008) және маркетингтік қолдаудың (β=0,27; p=0,015) туристік бренд капиталының тартымдылығымен оң байланысы бар екенін көрсетті. Құрылған модель қарастырылған көрсеткіштер өзгерісінің 61%-ын түсіндіреді (R²=0,61). Зерттеу қорытындылары этномәдени мұраның мәдени маңызымен қатар экономикалық мүмкіндігі де бар екенін аңғартады. Оны туристік бағыттарды дамытуда ұтымды пайдалану өңірлік экономиканы әртараптандыруға, кәсіпкерлік пен инвестициялық белсенділікті қолдауға және туристік дестинациялардың бәсекелік артықшылығын нығайтуға ықпал етуі мүмкін. Сондықтан мәдени мұраны сақтау шараларын туристік брендинг және өңірлік экономикалық даму жоспарларымен өзара сабақтастыра жүргізу қажет.

1. Aldybayev B. et al. Popularization of objects of the cultural and historical heritage of the Republic of Kazakhstan as a factor for the development of ethnocultural tourism of the country // GeoJournal of Tourism and Geosites. 2021. Vol. 39. P. 1450–1460.

2. Dwyer L., Forsyth P. Tourism economics and policy. Bristol: Channel View Publications, 2010. 318 p.

3. Richards G. Cultural tourism and creative economy // Tourism Management Perspectives. 2021. Vol. 37. Article 100780.

4. Tiberghien G. Neo-nomadic culture as a territorial brand for «authentic» tourism development in Kazakhstan // Europe-Asia Studies. 2020. Vol. 72. No. 10. P. 1728–1751. DOI: 10.1080/09668136.2020.1776842

5. OECD. Rethinking Regional Attractiveness in the New Global Environment. Paris: OECD Publishing, 2023. 151 p. URL: https://doi.org/10.1787/a9448db4-en

6. Tiberghien G. Managing the planning and development of authentic eco-cultural tourism in Kazakhstan // Tourism Planning & Development. 2019. Vol. 16. No. 5. P. 494–513. DOI: 10.1080/21568316.2018.1501733.

7. Tiberghien G., Bremner H., Milne S. Authenticating eco-cultural tourism in Kazakhstan: a supply side perspective // Journal of Ecotourism. 2018. Vol. 17. No. 3. P. 306–319. DOI: 10.1080/14724049.2018.1502507.

8. OECD. The impact of culture on tourism. Paris: OECD Publishing, 2008. 156 p. DOI: 10.1787/9789264040731-en

9. Seidualin D., Mussina K., Mukanov A. Leveraging territorial branding for sustainable development and tourist attraction: case of Ulytau, Kazakhstan // GeoJournal of Tourism and Geosites. 2025. Vol. 58. No. 1. P. 61–77. DOI: 10.30892/gtg.58106-1391

10. OECD. Local Identity, Pride and Branding in Place Transformation: Stories that Shape Places. Paris: OECD Publishing, 2026. 125 p. URL: https://doi.org/10.1787/9ccee12a-en

11. Likert R. A technique for the measurement of attitudes // Archives of Psychology. 1932. Vol. 22. No. 140. P. 1–55.

12. Shapiro S.S., Wilk M.B. An analysis of variance test for normality: complete samples // Biometrika. 1965. Vol. 52. No. 3–4. P. 591–611. DOI: 10.1093/biomet/52.3-4.591

13. Kaiser H.F. The Varimax criterion for analytic rotation in factor analysis // Psychometrika. 1958. Vol. 23. No. 3. P. 187–200. DOI: 10.1007/BF02289233

14. Cronbach L.J. Coefficient alpha and the internal structure of tests // Psychometrika. 1951. Vol. 16. No. 3. P. 297–334. DOI: 10.1007/BF02310555

15. Montgomery D.C., Peck E.A., Vining G.G. Introduction to linear regression analysis. 5th ed. Hoboken: John Wiley & Sons, 2012. 645 p.