Қазақстанның креативті экономикасында адам ресурстарын басқару: диагностика, тиімділік факторлары және дамудың модульдік моделі

Зерттеу нәтижелері Қазақстандағы креативті экономиканың дамуы адам ресурстарын басқару (АРБ) сапасына және таланттарды қолдайтын институттандырылған тәжірибелердің деңгейіне тікелей тәуелді екенін дәлелдейді. Дәстүрлі индустриялық тәсілдер креативті еңбек логикасына сәйкес келмейді; сондықтан икемді, адамға бағытталған және цифрлық негізделген АРБ моделі қажет. Зерттеудің мақсаты – креативті сектор ұйымдарында адам ресурстарын басқарудың модульдік моделін әзірлеу және оның тиімділік көрсеткіштеріне ықпалын эмпирикалық тұрғыдан дәлелдеу. Ғылыми және практикалық маңыздылығы – қызметкер тәжірибесі (EX) мен инновациялық белсенділіктің метрикаларын операцияландыруда, бұл басқарудың транзакциялық үлгісінен трансформациялық үлгіге көшуге мүмкіндік береді. Практикалық құндылығы – минималды құралдар пакетін құруда: апталық тексеріс (check-in), тоқсандық мақсаттар (OKR), тәлімгерлік, микрокурстар, мойындау рәсімдері және негізгі HR-панелі. Модельді апробациялау нәтижесінде қызметкерлердің қатысу деңгейінің өсуі, кадрлардың тұрақсыздығының төмендеуі және инновациялық процестердің жеделдеуі байқалды. Бұл адам ресурстарын басқаруда икемділік пен жүйелілікті біріктіру қажеттілігін растайды. Соңғы екі онжылдықта креативті экономика бойынша зерттеулер мәдени индустрияларды сипаттаудан адами капиталды қосылған құнның негізгі көзі ретінде талдауға ауысты. R. Florida еңбектерінде «креативті класс» ұғымы қалалық және аймақтық дамудың қозғаушы күші ретінде қарастырылады; ал Еуропалық комиссия зерттеулерінде креативті индустриялардың дамуы мен экономиканың инновациялық деңгейі арасындағы өзара байланыс көрсетіледі. Посткеңестік кеңістікке тән ерекшелік – институционалдық базаның баяу қалыптасуы, соның ішінде креативті кадрларды даярлау және ұстап қалу мәселелері. Ресейлік және қазақстандық зерттеушілер бұл тенденцияны атап өтеді. Сонымен бірге басым ғылыми еңбектер креативті индустриялардың жалпы экономикалық әсерін немесе мәдени саясатты сипаттайды, ал адам ресурстарын басқару аспектісін талдайтын еңбектер саны аз. Осыған байланысты зерттеудің ғылыми жаңалығы – HR жүйесінің көмекші емес, креативті бизнестің тұрақтылығының негізгі шарты ретінде қарастырылуында.

1. Gumusluoglu L., Ilsev A. Transformational leadership, creativity, and organizational innovation // Journal of Business Research. 2009. Vol. 62. No. 4. P. 461–473. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2007.07.032

2. Sakib M.N., Rahman M.S., Sultana S. How HR analytics evolved over time: A bibliometric analysis on Scopus database // Future Business Journal. 2024. Vol. 10. Art. 22. DOI: https://doi.org/10.1186/s43093-02400375-9

3. Huang X., Yang F., Zheng J., Feng C., Zhang L. Personalized human resource management via HR analytics and artificial intelligence: theory and implications // Asia Pacific Management Review. 2023. Vol. 28. No. 4. P. 598–610. DOI: https://doi.org/10.1016/j.apmrv.2023.04.004

4. Yoon S.W., Li J., McLean G.N. et al. People analytics and human resource development // Human Resource Development Review. 2024. Advance online publication. DOI: https://doi.org/10.1177/15344843231209362

5. Anthun K.S., Fagerbakke L., Aksoy H. What influences the use of HR analytics in human resource management in Norwegian municipal health care services? // BMC Health Services Research. 2024. Vol. 24. Art. 11610. DOI: https://doi.org/10.1186/s12913-024-11610-y

6. Qamar S., Samad A. HR analytics and organizational performance: mediating role of human capital // Personnel Review. 2021. Vol. 50. No. 5. P. 1334–1353. DOI: https://doi.org/10.1108/PR-04-2020-0247

7. Di Prima C., Kotaskova A., Yildiz H., Ferraris A. How to survive social crises? An HR analytics datadriven approach to improve social sustainable operations’ effectiveness // Management Decision. 2024. DOI: https://doi.org/10.1108/MD-06-2023-0973

8. Deci E.L., Ryan R.M. The “What” and “Why” of goal pursuits: human needs and the self-determination of behavior // Psychological Inquiry. 2000. Vol. 11. No. 4. P. 227–268.

9. Argyris C., Schön D.A. Organizational Learning II: Theory, Method, and Practice. Reading, MA: Addison-Wesley, 1996. 305 p.

10. Adams J.S. Inequity in social exchange // Berkowitz L. (ed.) Advances in Experimental Social Psychology. New York: Academic Press, 1965. Vol. 2. P. 267–299.

11. OECD. Culture and the Creative Economy in the Digital Age. Paris: OECD Publishing, 2023. 118 p. URL: https://www.oecd.org/ (accessed: 18.09.2025)

12. Flew T., Cunningham S. Creative industries after the platform shift // International Journal of Cultural Policy. 2024. Vol. 30. No. 1. P. 15–33.

13. Бюро национальной статистики Республики Казахстан. Отчеты о развитии креативных индустрий и занятости населения, 2020–2024 гг. – Астана: БНС РК, 2024. URL: https://stat.gov.kz (дата обращения: 17.09.2025)

14. Министерство культуры и спорта Республики Казахстан. Программа развития креативной экономики Республики Казахстан на 2021–2025 годы. – Астана: МКиС РК, 2021. URL: https://www.gov.kz (дата обращения: 17.09.2025)

15. Правительство Республики Казахстан. Государственная программа «Цифровой Казахстан» 2017–2025. – Астана, 2017. URL: https://www.gov.kz (дата обращения: 17.09.2025)

16. UNDP. Creative industries and sustainable development: drivers and policies. – New York: UNDP, 2013. URL: https://www.undp.org (accessed: 18.09.2025)

17. Florida R. The Rise of the Creative Class. New York: Basic Books, 2002. 404 p.

18. Howkins J. The Creative Economy: How People Make Money from Ideas. 2nd ed. London: Penguin, 2013.

19. Cunningham S., Flew T. Creative Industries: Concepts, Policy and Practice. 3rd ed. London: SAGE Publications, 2019.

20. Rodrigues M. J., Franco M. Cooperation in creative industries: A study of innovation, network and performance // Journal of Business Research. 2022. Vol. 139. P. 1456–1466.

21. Papadaki M., Kalkavouras I. Creative clusters and regional development: Evidence from European cities // European Planning Studies. 2023. Vol. 31. No. 4. P. 789–808.