Логистика саласындағы тұрақты даму және жасанды интеллект

Қазіргі таңда логистика саласы әлемдік экономиканың негізгі қозғаушы күштерінің бірі болып табылады және жаһандық жеткізу тізбектерінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Соңғы жылдары экологиялық тепе-теңдік пен әлеуметтік жауапкершілікке баса назар аударылатын тұрақты даму тұжырымдамасы логистика саласында да маңызды бағытқа айналып отыр. Осыған байланысты, логистикалық процестерде энергия үнемдеу, қалдықтарды азайту, экологиялық зиянды төмендету және ресурстарды ұтымды пайдалану міндеттері өзекті бола түсуде. Бұл мақсаттарға жету үшін заманауи технологиялардың, әсіресе жасанды интеллекттің (ЖИ) мүмкіндіктерін қолдану кеңінен таралуда. ЖИ логистикалық операцияларды автоматтандыруға, нақты уақыт режимінде деректерді талдауға және процестерді оңтайландыруға мүмкіндік береді. Мақалада ЖИ технологияларын тұрақты даму қағидаттарымен біріктіре отырып, логистика жүйелерінің тиімділігін арттыру жолдары қарастырылады. Зерттеу мақсаты – ЖИ қолданудың логистикалық жүйелердің экологиялық, экономикалық және әлеуметтік көрсеткіштерін жақсартудағы рөлін айқындау. Негізгі талданатын бағыттарға маршруттарды оңтайландыру, қойма және көлік операцияларын автоматтандыру, тауарлық қорларды басқару, сұранысты болжау және жеткізу тізбегін цифрландыру жатады. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, ЖИ негізіндегі шешімдер логистикалық тиімділікті орта есеппен 20–25%-ға арттырады, отын шығынын азайтып, көмірқышқыл газының шығарындыларын төмендетеді, сондай-ақ тауарды жеткізу уақыты мен шығындарын қысқартады. Сонымен қатар, Қазақстандағы логистика компанияларының тәжірибесінде ЖИ енгізудің оң әсері байқалады: процестердің жеделдеуі, ресурстарды үнемдеу және тұтынушыларға қызмет көрсету сапасының артуы. Осы зерттеу логистика саласындағы тұрақты дамуды қамтамасыз етуде ЖИ технологияларының маңызын ашып көрсетеді және оларды енгізудің практикалық ұсыныстарын ұсынады.

1. Singh R., Gupta V. Artificial intelligence in sustainable logistics management: A systematic literature review // Sustainability. 2024. Vol. 16. No. 21. P. 45–58. DOI: 10.3390/su16219145.

2. Kłos M., Kurpaska S. Logistics 5.0: Synergy of artificial intelligence and humans in the context of sustainable development // Sustainability. 2023. Vol. 15. No. 14. P. 60–72. DOI: 10.3390/su151411028.

3. Awan U., Sroufe R. Integrating generative artificial intelligence into green logistics: A systematic review and policy-oriented research agenda // Journal of Cleaner Production. 2025. Vol. 450. P. 120–124. DOI: 10.1016/j.jclepro.2025.140215.

4. El Baz J., Iddik S. AI integration in fundamental logistics components: Advanced theoretical framework for knowledge process and dynamic capabilities hybridization // Logistics. 2025. Vol. 9. No. 4. P. 25–38. DOI: 10.3390/logistics9040140.

5. Wang Y., Zhao L. Artificial intelligence-driven supply chain sustainability: From data analytics to decision intelligence // International Journal of Production Economics. 2024. Vol. 267. P. 80–110. DOI: 10.1016/j.ijpe.2024.109065.

6. Ivanov D., Dolgui A. Digital supply chain twins and sustainability: The role of AI and resilience design // Computers & Industrial Engineering. 2024. Vol. 189. P. 95–111. DOI: 10.1016/j.cie.2024.110028.

7. Rahman M., Kim S. Innovation in sustainable logistics management: A conceptual approach // Eurasia Journal of Social Sciences, Humanities and Education. 2024. Vol. 2. No. 11. P. 500–512.

8. Lee H., Park J. Intelligent optimization of green transport networks using AI and big data analytics // Transportation Research Part D: Transport and Environment. 2025. Vol. 128. P. 70–102. DOI: 10.1016/j.trd.2025.104102.

9. Petrov A., Kuznetsova E. Artificial intelligence and sustainable logistics: Challenges and opportunities for emerging economies // Procedia Computer Science. 2025. Vol. 242. P. 352–356. DOI: 10.1016/j. procs.2025.08.187.

10. Liu S., Yan J., Yan Y., Liu Y., Han S., Zhang H. et al. Joint operation of mobile battery, power system, and transportation system for improving the renewable energy penetration rate // Applied Energy. 2024. Vol. 357. P. 1–19.

11. Жанбиров Ж., Елешева Ж., Мусабаев Б., Мусин К. Оценка синергетического эффекта выбора оптимальной структуры логистической цепочки // Вестник КазАТК. – 2025. – № 2(137). – С. 79–89. DOI: 10.52167/1609-1817-2025-137-2-79-89.

12. Хаджиева Г., Джамалова Г. Транспортно-логистическая инфраструктура Казахстана: современное состояние и потенциал развития // Scientific Journal of Pedagogy and Economics. – 2024. – № 2(408). – С. 145–154. DOI: 10.32014/2024.2518-1467.733.

13. Усербаева А., Шатманов О., Мусабаев Б. Совершенствование логистической стратегии предприятий // Вестник КазАТК. – 2022. – № 1(120). – С. 70–80. DOI: 10.52167/1609-1817-2022-120-170-80.

14. Жанбиров Г., Абибуллаев С., Сарыбаева Ж. Факторный анализ возможностей развития логистических комплексов в Казахстане // Вестник КазАТК. – 2025. – № 1(136). – С. 66–75. DOI: 10.52167/1609-1817-2025-136-1-66-75.

15. Жуматаева Ғ., Жанбиров Ж., Битилеуова З. Блокчейн и цифровизация логистики: перспективы внедрения и международный опыт // Вестник КазАТК. – 2025. – № 1(136). – С. 55–65. DOI: 10.52167/16091817-2025-136-1-55-65.

16. Изтелеуова М., Изтелеуова М. Особенности развития транспортной логистической инфраструктуры в Республике Казахстан // Вестник КазАТК. – 2022. – № 2(121). – С. 133–140. DOI: 10.52167/16091817-2022-121-2-133-140.

17. Имамбаева З.О., Куньязов Е.К., Бекниязова Д.С., Бекенова Г.Ю., Нургабылов М.Н. Логистика как ключевой фактор эффективности бизнеса // Scientific Journal of Pedagogy and Economics (Вестник НАН РК). – 2023. – № 6(406). – С. 358–375. DOI: 10.32014/2023.2518-1467.638.

18. Жанбиров Г., Изтелеуова Ж., Жанбиров Ж., Елешова Ж. Стратегия развития и управления интегрированными логистическими центрами в регионах // Вестник КазАТК. – 2023. – № 3(126). – С. 82–90. DOI: 10.52167/1609-1817-2023-126-3-82-90.

19. Карсыбаев Е., Изтелеуова М., Абсатов Е. Новые возможности и перспективы реализации транзитного и экспортного потенциала Казахстана // Вестник КазАТК. – 2023. – № 3(126). – С. 117–126. DOI: 10.52167/1609-1817-2023-126-3-117-126.