Белгісіздік жағдайында компанияның қаржылық нәтижелерін сценарийлік модельдеу: стратегиялық шешімдер қабылдауға арналған анық емес когнитивтік карталарға негізделген тәсіл

Экономикалық белгісіздіктің күшеюі жағдайында компанияларға қаржылық нәтижелерді болжауға және стратегиялық шешімдер қабылдауды қолдауға мүмкіндік беретін икемді құралдар қажет. Анық емес когнитивтік карталар негізгі бизнес-факторлар арасындағы күрделі себеп-салдарлық байланыстарды талдау негізінде сценарийлік модельдеуді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Осы мақаланың мақсаты – анық емес когнитивтік карталар (FCM) әдісін қолдану арқылы сценарийлік модельдеу негізінде компаниялардың қаржылық нәтижелеріне басым факторлардың әсерін анықтау. Қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін компанияның қаржылық қызметінің теориялық аспектілері мен олардың жіктелуі зерделенді. Зерттелетін компанияның операциялық қызметі ақша ағындарының динамикасына әсер ететін саясат пен факторларды талдау негізінде қарастырылды. Сонымен қатар, кадрлар қозғалысының жоғары қарқындылығы мен қызметкерлер ауысымдылығының компанияның қаржылық нәтижелеріне теріс әсеріне талдау жүргізілді. Зерттеудің күтілетін нәтижесі – теріс факторлардың ықпалын төмендетуге және компанияның қаржылық нәтижелерін жақсартуға бағытталған сценарийлік модельдер негізіндегі практикалық тұжырымдаманы әзірлеу. Сценарийлік модельдер негізінде жасалған аналитикалық болжам нәтижесінде экономикалық әсер айқындалып, зерттеу объектісін қаржылық сауықтыру мүмкіндігі туралы гипотеза расталды. Жұмыс гипотезасы ретінде FCM бағдарламасында анық емес когнитивтік карталар әдісі арқылы анықталған негізгі факторлардың ықпалын төмендету қызметкерлер құрамының тұрақтылығын қамтамасыз етуге және олардың кәсіби өсуін ынталандыруға бағытталған мотивациялық тетіктерді қалыптастыру есебінен компанияның қаржылық нәтижелерін жақсартуға мүмкіндік беретін сценарийлік модельдерді әзірлеуге негіз болады деген болжам ұсынылды.

1. Meadows D.H. Thinking in Systems: A Primer / D.H. Meadows. White River Junction: Chelsea Green Publishing, 2008. 211 p.

2. Senge P.M. The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organization / P.M. Senge. New York: Doubleday, 2006. 445 p.

3. Kahneman, D. Prospect theory: An analysis of decision under risk / D. Kahneman, A. Tversky // Econometrica. 1979. Vol. 47. No. 2. P. 263–291.

4. Schoemaker P. Scenario planning: a tool for strategic thinking / P. Schoemaker. ResearchGate: URL: https://www.researchgate.net/publication/220042263_Scenario_Planning_A_Tool_for_Strategic_Thinking

5. Епитроп В.Д. Сценарное планирование специальных мероприятий и его особенности // В сборнике: Практический маркетинг. Материалы IV международной студенческой научно-практической конференции. Ответственный редактор И.Л. Сурат. – Москва, 2019. – С. 379–381.

6. Bishop P., Hines A., Collins T. The current state of scenario development: An overview of techniques. The current state of scenario development: An overview of techniques. URL: https://www.researchgate.net/publication/228623754_The_current_state_of_scenario_development_An_overview_of_techniques

7. Bradfield R., Wright G. The origins and evolution of scenario techniques in long range business planning. URL: https://core.ac.uk/download/pdf/22862852.pdf

8. Wright G., Cairns G. Scenario thinking. Practical approaches to the future. URL: https://www.researchgate.net/publication/309458472_Scenario_Thinking_Practical_approaches_to_the_future

9. Godet M. Creating futures. Scenario planning as a strategic management tool. URL: https://issuu.com/asap1/docs/creating_futures_scenario_planning strategic_mana

10. Bradfield R., Wright G. The origins and evolution of scenario techniques in long range business planning. URL: https://core.ac.uk/download/pdf/22862852.pdf

11. Веб-инструмент для моделирования нечетких когнитивных карт / Е. Папагеоргиу, К. Папагеоргиу, З. Дикопулу, А. Моухрир // BYU ScholarsArchive: [сайт]. – 2018. URL: https://scholarsarchive.byu.edu/iemssconference/2018/Stream-C/73

12. Шагеев Д.А. Методы принятия управленческих решений и методы исследования в менеджменте: учебник / Д.А. Шагеев. – Москва: КноРус, 2021. – 301 с.

13. Егоршин А.П. Эффективный менеджмент организации: учебное пособие / А.П. Егоршин. – Москва: ИНФРА-М, 2021. – 388 с.

14. Борщ Л.М., Жарова А.Р. Методология развития человеческого капитала с позиций цифровой экономики // Креативная экономика. – 2019. – Том 13. № 11. – С. 2141–2158.

15. Petukhova A.V., Kovalenko A.V. Methods for forecasting the development of complex systems using the theory of fuzzy cognitive map // Computational Mathematics and Information Technologies. – 2022. – Т. 1. – № 2. – С. 81–95.

16. Депозитарий финансовой отчетности Министерства финансов Республики Казахстан: официальный интернет-ресурс. URL: https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoAuditors/objects/teaser-view/143273

17. Grant Thornton Kazakhstan: официальный сайт компании. – Раздел «Консалтинг». URL: https://www.grantthorntonkz.com/service/advisory/