Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау кадр ресурстарын басқару жүйесін жетілдіру

Мақалада Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау жүйесіндегі медицина кадрларын басқару мәселелері қарастырылады. Бұл мәселе бірнеше жылдан бері өзектілігін жоғалтқан жоқ. Мемлекеттік бағдарламалар мен жүргізіліп жатқан реформаларға қарамастан, медицина қызметкерлерінің тапшылығы әлі де сақталып отыр. Өңірлердегі жағдай әртүрлі. Кейбір облыстарда мамандар көбірек жетіспесе, басқа өңірлерде кадр жағдайы біршама жақсы. Әсіресе қала мен ауылдық аудандар арасындағы айырмашылық анық байқалады. Тағы бір мәселе медицина қызметкерлерінің жасына байланысты. Жасы үлкен дәрігерлердің саны біртіндеп артып келеді, сондықтан алдағы жылдары олардың бір бөлігін жас мамандармен алмастыру қажет болады. Зерттеудің мақсаты – медицина кадрларын басқарудағы негізгі мәселелерді анықтау және оларды шешуге бағытталған шараларды ұсыну. Зерттеу нәтижелері медицина қызметкерлеріне деген қажеттілік бірнеше жылға алдын ала әрдайым жоспарлана бермейтінін көрсетеді. Кадрлардың жалпы тапшылығы біртіндеп азайып келе жатқанымен, өңірлерде жекелеген мамандардың жетіспеушілігі әлі де сақталуда. Зерттеудің ғылыми жаңалығы кадр жағдайын өңірлер бойынша жеке қарастырумен және нақты мамандарға деген қажеттілікті ескерумен байланысты. Бұл үшін медицина қызметкерлерінің жалпы санын ғана есепке алу жеткіліксіз. Белгілі бір өңірге қандай мамандар қажет екенін, бос жұмыс орындарының қанша уақыт бойы толтырылмай тұрғанын және қызметкерлердің қандай себептермен жұмыстан кететінін ескеру маңызды. Соның нәтижесінде кадрлық шешімдер жалпы денсаулық сақтау жүйесінің көрсеткіштеріне ғана емес, нақты өңірдегі қалыптасқан жағдайға қарай қабылданатын болады. Зерттеудің практикалық маңызы ұсынылған шараларды мемлекеттік органдар мен медициналық ұйымдардың мамандарға деген қажеттілікті анықтау, кадр жұмысын жоспарлау, сондай-ақ медицина қызметкерлерін өңірлерге тарту және сол жерде тұрақтандыру шараларын әзірлеу кезінде пайдалану мүмкіндігімен байланысты.

1. Постановление Правительства Республики Казахстан от 26 декабря 2019 года № 982 «Об утверждении Государственной программы развития здравоохранения Республики Казахстан на 2020 – 2025 годы». Утратило силу постановлением Правительства Республики Казахстан от 12 октября 2021 г. № 725 (дата обращения: 22.05.2025)

2. Об утверждении Концепции развития здравоохранения Республики Казахстан до 2026 года: постановление Правительства Республики Казахстан от 24 ноября 2022 г. № 945. (дата обращения: 22.05.2025)

3. Дефицит врачей в Казахстане снизился на 19 % по итогам 2024 года // Официальный сайт Министерства здравоохранения Республики Казахстан. URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/dsm/press/news/details/948092?lang=ru (дата обращения: 22.05.2025)

4. Koikov V., Baigozhina, Z., Abdrakhmanova A., Kabdullina G., Mergentai A., & Derbissalina G. Improving the system continuous professional development of the health workers // European Journal of Public Health. 2020, no. 30, pp. 41–54. (accessed: 21.05.2025)

5. Юдина Я.О. Система управления персоналом // Молодой ученый. – 2020. – № 48(338). – С. 574–575. (дата обращения: 26.05.2025)

6. Иванова А.И. Совершенствование системы управления персоналом в здравоохранении // Экономика и управление: анализ тенденций и перспектив развития. – 2015. – № 18. – С. 134–137. (дата обращения: 26.05.2025)

7. Присенко В.Г., Махкамова З.Р., Демарко А.В. Оптимизация управления персоналом с использованием экономико-математического моделирования // Медицина. – 2018. – № 3. – С. 7681. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/optimizatsiya-upravleniya-personalom-s-ispolzovaniem-ekonomikomatematicheskogo-modelirovaniya?ysclid=mtsp1sc3s4142401695 (дата обращения: 04.06.2026)

8. Панфилов А.И., Абдуллаев Р.А. Пути повышения эффективности управления персоналом на предприятии // Инновационная наука. – 2016. – № 4–1(16). (дата обращения: 07.06.2026)

9. Samoili S., Lopez Cobo M., Delipetrev B., Martinez-Plumed F. Towards an operational definition and taxonomy of AI for the AI landscape // Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2021. URL: https://www.researchgate.net/publication/363538481_AI_Watch_Defining_Artificial_Intelligence_20_Towards_an_operational_definition_and_taxonomy_of_AI_for_the_AI_landscape (accessed: 07.06.2026)

10. Абдрахманов А.Э. Теоретические аспекты основ теории нравственного воспитания в Казахстане // Проблемы педагогики. – 2016. – № 2(13). – С. 52–54. (дата обращения: 26.06.2026)

11. Мортиков В.В. Управление персоналом в условиях дефицита кадров // Вопросы управления. – 2022. – № 1(74). – С. 243–248. (дата обращения: 27.06.2026)

12. Легостаева А.А., Джазыкбаева Б.К. Кадровая политика в системе здравоохранения Казахстана // Вестник РУК. – 2021. – № 3(45). – С. 118–124. (дата обращения: 27.06.2026)

13. Журавлева А.В., Коркешко О.Н. Система управления персоналом: понятие, подходы и элементы // Теория и практика современной науки. – 2016. – № 12–1(18). – С. 43–246. (дата обращения: 01.07.2026)

14. Mulesa О., Snytiuk V., Myroniuk І. Information Technology for Optimization the Personnel Potential of a Health Care Institution // Visnyk of Vinnytsia Politechnical Institute. 2019, no. 147(6), pp. 83–90. (accessed: 01.07.2026)

15. Barnow B.S., Trutko J., Piatak J.S. Occupational Labor Shortages: Concepts, Causes, Consequences, and Cures. Kalamazoo. W.E. Upjohn Institute. 2013, no. 14, pp. 201–206. (accessed: 01.07.2026)

16. Chojnicki X., Moullan Y. Is there a‘pig cycle’ in the labour supply of doctors? How training and immigration policies respond to physician shortages // Social Science & Medicine. 2018, no. 200, pp. 227–237. (accessed: 01.07.2027)